برنامه سازان رادیو زمانه، در ویژه برنامه‌ی تحویل سال ۱۳۸۹، به همه جا سرک کشیدند!

از روزهای بهاری در ایران، تا لحظه‌های پر از بیم و امید برای خانواده‌های زندانیان در ایران و پناهجویان در ترکیه... از گفت‌وگو با شهرزاد سپانلو، خواننده ایرانی مقیم لوس‌آنجلس گرفته تا خاطرات هما میرفشار، ترانه‌سرای سرود «نوبهار» و وفا، خواننده قدیمی.

تحویل سال برای خیلی از ما، لحظه «آرزو کردن» است؛ کلاژی از این آرزوها هم یواشکی خودش را در جَُـنگ نوروزی زمانه جا داد. همچنین فراتر از مرزهای ایران، در افغانستان و تاجیکستان: صدرالدین، هنرمند خوش‌آوای تاجیک و شکریه بارکزی، نماینده پارلمان افغانستان، میهمانان برنامه ما هستند.

صدرالدین الهی، پژوهشگر و روزنامه نگار پیشکسوت هم از جهانی‌شدن نوروز، برای ما خواهد گفت.

ویژه‌برنامه تحویل سال رادیو زمانه، از ساعت شش بعد از ظهر در اروپای مرکزی (هشت و نیم شب در تهران) به مدت یک ساعت و نیم از راه ماهواره و اینترنت پخش می‌شود. فایل شنیداری این برنامه نیز پس از پخش در همین صفحه در دسترس خواهد بود.

ابراهیم حامدی معروف به «ابی» حالا دیگر نزدیک به چهار دهه است که می‌خواند و طی این مدت به جایگاه ویژه‌ای در بین شنوندگان موسیقی پاپ ایرانی دست یافته است.

ابی روز بیستم آوریل در رویال آلبرت هال لندن، یکی از بزرگ‌ترین و معروف‌ترین تالارهای جهان کنسرت خواهد داشت. این کنسرت توسط یک موسسه خیریه برگزار می‌شود و عواید آن به بیماران ام اس تعلق خواهد گرفت. با او به گف‌وگو نشسته‌ایم.

ابی، در آغاز راه

هرچند فرصت کوتاه است، اما می‌خواستم از این فرصت استفاده کنم، کمی برگردیم به عقب، به آغاز کار شما ...

تا آنجا که حافظه من یاری کند، در خدمت هستم.

می‌خواستم برگردم به شروع کار شما ... چه شد که به موسیقی و خوانندگی علاقه‌مند شدید و به سراغ این کار رفتید؟

اتفاق خاصی نیفتاد ... حسی بود که خداوند به من داده بود و بالطبع وقتی شما چنین چیزی را در نهان دارید به سراغش می‌روید، درست مثل دختربچه‌ای که به نقاشی علاقه دارد و دائم به سراغ این کار می‌رود، من هم از زمانی که یادم می‌آید یعنی از زمان چهار پنج سالگی، می‌خواندم و رادیو گوش می‌کردم.

فکر می‌کنم رادیو هم آن زمان‌ها تازه آمده بود، چون دارم صحبت پنجاه و سه/چهار سال قبل را می‌کنم ... آهنگ‌هایی که می‌گذاشت من خیلی توجه می‌کردم و این آهنگ‌ها را در خانه می‌خواندم، در کوچه برای بچه محل‌ها می‌خواندم ... بعدها یواش یواش تبدیل شد به حرفه‌ام، یعنی از چهارده/پانزده سالگی شروع شد.

یکی از دوستان همکلاسی‌ام رفت و گیتار یاد گرفت و من می‌خواندم. به تدریج چند تا دیگر از دوستان را پیدا کردیم و ارکستری تشکیل دادیم و شروع کردیم به خواندن. جای بخصوصی برنامه نداشتیم تا می‌رسیم به کاخ‌های جوانان که مرکزی بود برای اجرای برنامه‌ها و خوب کار من ادامه پیدا کرد تا به امروز که در کنار شما هستم.

اینجا ظاهراً یک نقطه‌ی عطفی وجود دارد و این برنامه شماست با فریدون فرخزاد ...

صد در صد ... ممنونم که اسم این زنده‌یاد رو بردید ... من همیشه گفته‌ام که فریدون فرخزاد در معرفی من به شنوندگانم نقش بسیار بسیار بالایی داشته است. همیشه هم در زمان زنده بودنش، ازش تشکر کرده‌ام.

بعد هم که بهشت رفت، هنوز هم ازش تشکر می‌کنم. آهنگ «شب» را من خوانده بودم، با آهنگ آقای منصور ایران‌نژاد و تنظیم محمد شمس و ترانه آقای سرفراز. بردم منزل آقای فرخزاد که بشنود.

آن موقع یک شویی داشتند به نام «میخک نقره‌ای» که در این شو قرار بود که خواننده‌های جدید را معرفی کنند که از آن میان می‌توانم به آقای مرتضی اشاره کنم که هنوز کار می‌کنند. زنده‌یاد فرخزاد از آهنگ من بسیار خوش‌اش آمد و از من دعوت کردند که در برنامه‌شان حضور داشته باشم.

به نظر من نقطه پرواز من از فریدون آغاز شد. روحش شاد، نور بر مزارش ببارد. بی‌نهایت سپاسگذارم ازش.

با آقای سرفراز چطور آشنا بودید؟

ترانه آقای سرفراز دست آقای ایران‌نژاد و محمد شمس بود و آهنگی ساخته بودند و یک روز که با هم بودیم من خواندم و به این نتیجه رسیدیم که این آهنگ با صدای من کار می‌کند و خوشبختانه کار کرد.

من قبل از این آهنگ، آهنگ‌های دیگری هم خوانده بودم، اما می‌توانم بگویم که با کمک فریدون، محمد شمس و آهنگ‌ساز، مردم مرا شناختند و دانستند که خواننده‌ای هست به اسم ابی که تازه وارد گود شده ...

گروه «بلک کتز» بعد از این ماجرا بود؟

بله ... در همین زمان‌ها بود که در باشگاهی در دانشگاه برنامه اجرا می‌کردم که آقای شهبال شب‌پره که آن موقع گروه بلک کتز را داشتند و هنوز هم دارند و آقای فرهاد - که روحش شاد؛ استاد من است و من این شانس را داشتم که سه سال در کنارش کار کنم و هر آنچه که از خواندن یاد گرفته‌ام از ایشان آموخته‌ام - تصادفاً از جلوی سالن داشتند رد می‌شدند و صدای من را شنیدند و بعد صحبتی کردیم و من به گروه بلک کتز ملحق شدم و چه تجربه زیبایی از آن به دست آوردم. همیشه می‌گویم که بهترین زمان کار من زمانی بود که در کنار خواننده بزرگ، زنده‌یاد فرهاد بودم.

طبیعتاً می‌شود کار شما را به دوره داخل ایران و بعد به اجبار در خارج از ایران تقسیم کرد. آیا فرق عمده‌ای بین دو این دوره می‌بینید؟ آیا مهاجرت تاثیری داشت و نوع کار شما را عوض کرد؟

ابی: «خوشبختانه این شانس را داشته‌ام که در سالن‌های بزرگ دنیا برنامه داشته باشم»

صد در صد. غربت همیشه تاثیرگذار است در کار کسانی که در کار هنر هستند. ما به طور تصادفی بلند نشدیم که بیاییم در اروپا یا آمریکا زندگی کنیم. یک اجباری بود که بر اساس آن مجبور شدیم به جایی برویم که شناختی از آن نداشتیم. بالطبع این در کار آدم تاثیر می‌گذارد؛ در کار نویسنده، در کار ترانه‌سرا، در کار همه.

ذهن و روح آدمی در یک جای غریبه نمی‌خواهم بگویم صدمه می‌بیند، اما طرز نگاهش نسبت به همه چیز فرق می‌کند، چون یک جابجایی اساسی اتفاق می‌افتد. بالطبع این در کار من هم اتفاق افتاده.

همان موقع من آهنگ‌هایی خواندم که هیچ‌وقت در ایران در فکر خواندنش نبودم، از جمله آهنگ گل سرخ یا خانه سرخ. بعد دیگر زندگی روال خودش را پیدا می‌کند، اما سایه غربت و دوری از خانه و کاشانه روی سر شما هست، بنابر این در زندگی کاری شما نمی‌تواند بی‌تاثیر باشد.

برسیم به کنسرت شما که قرار است ماه بعد در لندن برگزار شود ... اول این که «رویال البرت هال»، محل برگزاری این کنسرت تالار شگفت‌انگیزی است، یکی از معروف‌ترین تالارهای جهان. چطور شد که در این تالار کنسرت خواهید داشت؟ دوم این که حال و هوای کنسرت به چه شکل خواهد بود؟

البته من خوشبختانه این شانس را داشته‌ام که در سالن‌های بزرگ دنیا برنامه داشته باشم از جمله در«اپرا هاوس سیدنی» که با ارکستر سمفونیک سیدنی چند تا آهنگ خوانده‌ام؛ جشن مهرگان بود، سال‌ها پیش ... در آمریکا در بهترین سالن‌های موجود خوانده‌ام، مثل «کندی سنتر» در واشنگتن، همین‌طور در لس آنجلس و جاهای دیگر.

در انگلیس همیشه ما گرفتاری جا داشته‌ایم. بهترین جایی که می‌توانستیم پیدا کنیم جایی بود به اسم «لپله» که ما می‌رفتیم کار می‌کردیم. اما همیشه فکر می‌کردم ایرانی‌هایی که در لندن زندگی می‌کنند حقشان خیلی بیشتر از این‌هاست و این شایستگی را دارند که در جایی مثل رویال آلبرت هال برنامه‌ای را با خواننده‌ای که دوست دارند ببینند.

البته این را می‌دانم که سال‌ها قبل، شاید بیست و هفت هشت سال پیش، خانم هایده با آقای فرخزاد در این سالن برنامه داشتند ... هر وقت یاد فریدون عزیز می‌افتم غمگین می‌شوم ... بله، حالا این جامعه این شانس را به من داد که بتوانم در بهترین سالن انگلیس یا شاید بتوانم بگویم بهترین سالن اروپا برنامه اجرا کنم.

برنامه‌ای است کاملا خیریه در رابطه با بیماری ام اس. تمام کسانی که در این برنامه کار می‌کنند، همه داوطلبانه زحمت می‌کشند و با جان و دل کار می‌کنند، از جمله خود من. مزیتش غیر از مسائل خیریه‌اش که ثواب بسیار بزرگی است، مساله ارکستر است.

ابی: «این کنسرت کاملا خیریه است و در رابطه با بیماری ام اس. تمام کسانی که در این برنامه کار می‌کنند، همه داوطلبانه زحمت می‌کشند»

ارکستر بسیار بزرگی خواهیم داشت، ارکستر چهل نفره با رهبری آقای آندرانیک. آقای آندرانیک یکی از موزیسین‌های نادر ایرانی است که شاید آن گونه که باید معرفی نشده. می‌توانم بگویم که بهترین موزیسینی است که من در ایرانی‌ها می‌شناسم؛

از نظر خلق آهنگ، تنظیم، رهبری یک ارکستر. کارهای آندرانیک را که می‌شنوید می‌فهمید که این کارها، کارهایی است متعلق به موزیسینی که بی‌نهایت دانش دارد؛ دانشی به‌اضافه احساس.

اگر در کار موسیقی باشید، از کارهای آندرانیک شوکه می‌شوید. از این دوست خواهش کردم که در این کنسرت به من کمک کند، او هم خواهش من را اجابت کرد و لطف کرده و دارد می‌آید.

به عنوان آخرین سوال ... رگه‌های قوی‌ای از سیاست در کار شما دیده می‌شود و مسائل روز سیاسی در کار شما تاثیر دارد، از جمله ترانه «خلیج فارس» یا کلیپی که مسلم منصوری برای شما ساخته ... می‌خواستم ببینم که چقدر آگاهانه خودتان را سیاسی می‌دانید یا این که ترجیح می‌دهید که هنرمند سیاسی قلمداد نشوید؟

من اصلاً می‌خواهم وارد مسائل سیاسی بشوم ... این وظیفه ماست. اگر کارهای سیاسی می‌خوانم، انجام وظیفه می‌کنم. من از قبل از انقلاب هم کارهای سیاسی می‌خواندم ... البته شاید بیشتر باید بگوییم اجتماعی.

چون وقتی دارید درباره سیاست صحبت کنید، بیشتر مربوط می‌شود به آدم‌هایی که مملکت را می‌گردانند. مسائل و دردهای اجتماعی و این که چگونه باید از این مسائل نجات پیدا کرد، در آهنگ‌های من هست. می‌توانیم اسم اینها را آهنگ‌های اجتماعی بگذاریم.

من آهنگ «سیاه‌پوش‌ها» را با مسلم منصوری کار کردم و ایشان لطف کردند تصویرهایی را که در ایران فیلمبرداری کرده بودند بر روی این آهنگ گذاشتند. خلیج کار محد شمس را وقتی بیست و هفت هشت سال پیش خودم شنیدم، کلمه قشنگی نیست اما باید بگویم موهای تنم سیخ شد! یا کارهای دیگر.

من در هر آلبومی که دارم حداقل دو تا آهنگ اجتماعی دارم و باید هم داشته باشم. وقتی شما به عنوان خواننده مطرح می‌شوید کسانی که صدای شما را گوش می‌دهند، این انتظار را از شما دارند، و من هم با کمال میل، با طیب خاطر و آگاهی از همه چیزهایی که در مملکتم می‌گذرد - من هم تمام روزنامه‌ها و مقالات را تعقیب می‌کنم - این آهنگ‌ها را می‌خوانم. من وظیفه دارم که مسائل اجتماعی مملکتم را تعقیب کنم.

عباس وفایی؛ مشهور به «وفا» از جمله خوانندگان پاپ دهه‌ی پنجاه بود که بین جوانان آن زمان از محبوبیت خاصی برخوردار بود. او بعد از پیروزی انقلاب مانند شمار زیادی از هنرمندان؛ ممنوع‌الصدا و ممنوع‌التصویر شد. وفا در ایران ماند و در همه‌ی این سال‌ها در مراسم و جشن‌های خصوصی برنامه اجرا کرد.

قبلآ با «وفا» گفت‌وگوی مفصلی داشته‌ام اما این یک گپ خودمانی نوروزی است:

وفا جان میونه‌ات با یک گپ خودمونی چطوره؟

صد در صد موافق! شب عید؛ عید نوروز. با این گپ با همه ایرانی‌هایی که در دور دنیا هستن ارتباط برقرار می‌کنیم. بگو ببینم چی می‌خوای بگی؟

بریم سراغ ایام قدیم؟

برو بریم!

شما یکی از خواننده‌هایی بودی که به قول معروف؛ تیپ دخترکشی داشتی!

خب!

یادم میاد توی دبیرستان خودمون؛ خیلی از دخترها عکس‌هاتو جمع می‌کردن و روی جلد کتاب درسی‌شون می‌زدن. خیلی‌هاشون آرزو داشتن زن‌ت بشن! خیلی‌هاشون هم فقط حسرت داشتن یک بار از نزدیک ببیننت.
اصلآ خودت از این ماجراها خبر داشتی؟ اگر داشتی احساس‌ت چی بود؟

باور کن به این صورت که داری می‌گی نه! یعنی الآن چرا؛ خبردار هستم. ولی اون زمان سرم تو کارم بود و همه را به یک چشم نگاه می‌کردم و به همه به‌عنوان طرف‌دار نگاه می‌کردم. حتی دخترهایی که حضوری مراجعه می‌کردن و می‌آمدن من رو ببینن اگر می‌خواستن طور ذیگه‌ای ابراز احساسی نشون بدن؛ اون‌ها رو به طریقی رفع و رجوع می‌کردم و می‌فهموندم که نه! این راه غلطه!

وفا (عباس وفایی)، خواننده موسیقی پاپ/ عکس از مینو صابری

پس خوشا به حال دخترهایی که نیومدن ببیننت!

این چیزها طبیعیه. همین حالا هم هنرپیشه‌های سینما که فعالیت دارن؛ این‌ها هم طرف‌دار دارن. دوره‌ی ما؛ ما هم طرف‌دار داشتیم. شاید الآن طرف‌داران ما از ما اطلاعی ندارن و اگر اطلاع پیدا کنن بیشتر به طرف ما بیان.
همه جای دنیا خواننده‌ها، ورزش‌کارا همیشه محبوب جمعیت کشور خودشون هستن.

خودت پیش از این‌که مشهور بشی؛ در دوران نوجوونی؛ عکس خواننده یا هنرپیشه‌ای را جمع می‌کردی؟

خودم بله. خیلی از خواننده‌ها را دوست داشتم. قبل از این‌که خواننده بشم و معروف بشم عکس ویگن را داشتم. عکس گوگوش و رامش را داشتم. عکس خیلی از خواننده‌هایی که دوست داشتم را داشتم. صدای عارف را دوست داشتم و گوش می‌کردم.

بعد از این‌که یک روز مشهور شدم؛ به گفته‌ی شما و اگر حمل بر خودستایی نباشه؛ خودم به اصطلاح الگو شدم و شدم محبوب 30 میلیون آدم.

نوروزه و دلم می‌خواد برای شنوندگان رادیو بهترین خاطره‌ی نوروزی‌ت را تعریف کنی.

من تا حالا؛ منهای چهار، پنج سالش که یادم نمیاد؛ پنجاه و دو، سه نوروز دیدم و هر کدومش برای من یک خاطره‌و یک رنگ بخصوصی داره.

بهترین خاطراتی که از نوروز دارم از دوران بچگی‌مه. عشق اون بوی اسکناس و اون یواشکی رفتن توی اطاق مهمون‌خونه. می‌رفتیم یواشکی شیرینی‌ و پسته و سوهان عسلی می‌خوردیم.

کفش نو و کت شلوار نو می‌پوشیدیم. پول نو می‌گرفتیم. این‌ها همه خاطرات زیبایی‌ه تا این‌که آمدم توی رادیو تلویزیون و معروف شدم؛ یک خاطره هم از اونجا دارم.

یادم میاد اولین ابلاغی که رادیو به من داد خیلی جوون بودم. حکمی به من دادن که باید عید نوروز به لندن برم و برای دانشجویان مقیم لندن آواز بخونم. به همراه خانم گوگوش. از لندن هم به بیروت رفتیم و برای ایرانیان مقیم بیروت برنامه اجرا کردیم.

بهترین عیدی‌ای که گرفتی چی بوده؟

پول‌های بزرگ و درشت دست انسان میاد ولی مهم خاطراتی‌ه که از پول به یاد می‌مونه. من اون پول کوچکی که از پدرم می‌گرفتم. از دایی و فامیل‌هام می‌گرفتم؛ 1 تومنی و 5 تومنی. این‌ها را جمع می‌کردم. نو بود، باهاش حال می‌کردم، کِیف می‌کردم. بهترین عیدی‌های من مال همون موقع بود.

مامانم عیدی‌های ما را می‌گرفت برامون بایگانی می‌کرد؛ هنوز هم توی بایگانی‌ مونده!

خب به‌هر حال مادر شما به فکر شما بوده. من خودم به فکر خودم بودم و همیشه عیدی‌هام را جمع می‌کردم.
من ضمن این‌که درس می‌خوندم؛ 3 ماه تعطیلی تابستون می‌رفتم کار می‌کردم.

شاگرد قصابی بودم. شاگرد کفاشی بودم. شاگرد سلمونی بودم. شاگرد شیرینی فروشی بودم. 3 ماه تابستون خودمو علاف نمی‌کردم. می‌رفتم کار می‌کردم.

این پول‌ها را جمع می‌کردم. مثلآ اون موقع‌ها می‌شد 10 تومن، می‌شد 18 تومن. می‌رفتم می‌گذاشتم توی بانک. اهل این نبودم که پول‌هام را بدم سیگار یا مشروب و چیزای دیگه.

عباس وفایی؛ عکس از مینو صابری (زمانه)

حالا اگر تبریک نوروزی برای شنوندگان داری؛ بفرما.

من به تمام شنوندگان رادیو؛ چه اون‌‌ها که صدای ما را می‌شنون و چه اون‌ها که مصاحبه‌را می‌خونن؛ به فرد فردشون چه در داخل ایران و چه در خارج از صمیم قلبم تبریک می‌گم و آرزو می‌کنم در سال جدید تمام مردم دنیا خصوصآ ایرانی‌ها شاد و فارغ از همه‌ی غم‌ها باشن!

بعد از گفت‌وگویی که سال گذشته با «وفا» داشتم؛ افراد زیادی تماس گرفتند و شماره تلفن «وفا» را می‌خواستند. این‌بار با موافقت خود «وفا» شماره تماس ایشان این‌جا درج می‌شود:
09121229629

کاش این بهار که می‌آید، تو بر چوبه‌ی داری که جانت را ربود جوانه بزنی. کاش این بهار که می‌آید، گل‌های سرخ نرویند بر آسفالت شهر. کاش این بهار، بهار دیگری باشد، بهاری مبارک. این شعری بود از وبلاگ ستاره‌ باران.

باز هم می‌چرخم و حالا می‌خواهم ببینم دور و اطراف ادبیات، به ویژه ادبیات مقاومت چه خبر است. مطالب خوبی خوانده‌ام، چند‌تایی هم دست‌چین کرده‌ام برای علاقه‌مندان زمانه، مرضیه‌ی رسولی در وبلاگ «سه روز پیش» مطلبی با عنوان وضعیت نوشته است:

تمام نامه‌ها‌ی کاغذی که نوشته بودم روی دستم باد کرده. پست بسته است. گفتند برو لشکر. دیروز بعدازظهر رفتم پست مرکزی توی چهارراه لشکر و گفتند بسته است و فردا ساعت ۹ صبح باز می‌شود. باجه‌ی پست شبانه‌روزی هم بسته بود. امروز رفتم گفتند برو باجه‌ی شبانه‌روزی.

جالب است که باجه شبانه‌روزی فقط صبح‌ها باز است. رفتم باجه‌ی شبانه‌روزی و گفت پست به خارج نداریم. پرسیدم پس کی دارید . گفت هفتم بیا. هفتم حتمن دارید؟ اگه نداشتیم پونزدهم بیا. با این حساب نامه‌هایی که تویش از روزهای آخر اسفند نوشته‌ام و از خیابان‌ها و مغازه‌های شلوغ و از عجله‌ام برای راست و ریس کردن کارها می‌ماند بیات می‌شود.

توی نامه‌ها نوشته‌ام نمی‌توانم بلند بنویسم برای اینکه تا قبل از اینکه پست بسته شود باید نامه‌ها را برسانم. بسته‌ها را آوردم ول کردم گوشه‌ی خانه و حس یک نامه‌ی دیگر نوشتن نیست. آن‌وقت شما بگویید چرا بدت می آید. برای‌اینکه همه چیز تق و لق است و همه چیز در این روزهای بنجل غیر ضروری است.

پست بسته است چون نامه نوشتن غیرضروری است. بانک بسته است چون قبض موبایل را پرداخت‌کردن غیر ضروری است. دندانت را نمی‌توانی بکشی، پیش متخصص نمی‌توانی بروی. اگر می‌خواهی بمیری برو بیمارستان چون فقط مردن ضروری است و برایش همه جا باز است.

و اما وبلاگ «خواب بزرگ» نوشته بود:

به جهنم برگرد گاو قرمز، نترس. وقتی سم کوبید و نفسش تنوره کشید یادت بیاید کی هستی. این هیولا/گاو را برگردان به همان جهنمی که از آن آمده. به یاد بیاور که زنده‌ای و ۹:۰۲ دقیقه شب را بر همه‌مان مبارک کن.

پدرام رضایی‌زاده، داستان نویس و نویسنده‌ی وبلاگ «ناتور» با عکس پوریا عالمی در جاده‌های سرسبز شمال، که تابلوی خطر را در دست گرفته چنین نوشته:

سال اشک، سال امید، سال ترس دارد تمام می‌شود؛ اینکه سهم آدم‌ها از این سه کلمه در سالی که گذشت چه‌قدر بوده و امروز چه‌قدر است را هرکس خود بهتر می‌داند، اما شک ندارم که دیگر کسی نمی‌تواند به سادگی از سهم امید ما کم کند.

نیما نامداری در وبلاگ «ساز مخالف» مطلبی نوشته است با عنوان، حکومتی که از سنگ قبر می‌ترسد:

فکر کن شغلت این باشد که ماتحتت را بر روی سنگ مزار ندا آقا سلطان بگذاری تا کسی نتواند آنجا بیاید و فاتحه‌ای بخواند! چقدر بی‌شرافتی؟

امروز پنج شنبه آخر سال بود و بنا بر سنت بسیاری برای زیارت اهل قبور به بهشت‌زهرا آمده بودند. سه نفر روی سنگ مزار ندا نشسته بودند، حدود بیست نفر دور مزار او و صدها نفر پلیس و لباس شخصی با بیش از بیست ماشین ون و سه اتوبوس پلیس و ده‌ها موتورسوار حوالی قطعه ۲۵۷ ایستاده بودند که مبادا کسی برای شهدای خرداد ۸۸ فاتحه بخواند. به محض اینکه کسی می‌ایستاد تا فاتحه‌ای بخواند چند نفر به سوی او هجوم آورده و با خشونت و توهین وادارش می‌کردند برود.

مزار سهراب را پیدا نکردیم. مزاری بود که سنگ نداشت (معلوم بود ویرانش کرده‌اند) رویش کلی گل و شمع و پارچه‌های سبز بود می‌گفتند این مزار سهراب است. مزار اشکان سهرابی (چقدر عکس این نوجوان روی سنگ مزارش دردناک است) زیر گل‌هایی که روی سنگ ریخته بودند پنهان شده بود. دایی من در قطعه ۲۰۸ دفن شده که مجاور قطعه ۲۵۷ است. ساعتی نشستیم و اشک ریختیم.

عیدانه ۱۳۸۹ مطلبی است با عنوان «لبخند مشت‌آمیز» از سید رضا شکر‌اللهی نویسنده‌ی وبلاگ «خواب‌گرد»:

خوشحال از تماشای برفی که همه‌ی زمستان بر تهران نبارید، نشسته بودیم در قهوه‌خانه‌ی ایستگاه پنج توچال به خوردن چای و خرما. ذوق‌زده‌تر از ما، پارسای پنج‌ساله‌ام بود و دختر کوچکِ دوست‌مان که برف به همه‌ی تن‌شان رفته بود از بس غلت زده بودند و سُر خورده بودند و آدم‌برفی درست کرده بودند و گلوله‌ی برفی به ما زده بودند. جمعه بود و ایستگاه و قهوه‌خانه شلوغ از همه جور آدم.

برق ایستگاه رفت، فضا نیمه‌تاریک شد. به رسم ایرانی‌مان، صدای هوووو اوج گرفت و فرود آمد. برق اما نیامد. سکوت شد لحظه‌ای. چند ثانیه بعد، صدایی رسا از گوشه‌ای بلند شد که یا حسین. و بی‌لحظه‌ای مکث، قهوه‌خانه از صدای مردم رفت به آسمان که میرحســـــــین. برقی در نگاه پارسا جهید. یاحسین، میرحسین هم پرواز کرد و به زمین نشست. پارسا که روی لوله‌ی گرم شوفاژ نشسته بود، سر پا شد، دستش را مشت کرد و به هوا برد، و با صدای جیغ‌اش سکوت را شکست: «مرگ بر تیکتاتور!»
در انفجار خنده‌ی جمع کسی متوجهِ آمدن برق نشد. پارسا بلندتر و پی‌درپی فریاد کشید: مرگ بر تیکتاتور! مادرش هراسان شد. خنده‌ی جمع هم با هر شعار او بیش‌تر می‌شد. مادر خنده‌اش را قورت داد، خیز برداشت طرف پارسا و نگاهش را دوخت به نگاه او که هنوز شعار می‌داد. پارسا از نگاه مادر چیزی فهمید؛ ترس نه، وحشت نه، تشر نه، توبیخ هم نه، شاید این که الان وقتش نیست. پارسا ساکت شد. دستش اما مشت و برافراشته بود هنوز. سریع نگاه از مادرش گرفت و به جمع داد که خیره‌اش بودند با لب‌های هنوز از خنده باز. خودش را بالاتر کشید و شروع کرد به خواندن: «تولد، تولد، تولدت مبارک... مبارک، مبارک، تولدت مبارک»، و هم‌چنان مشتِ گره‌کرده‌اش را در هوا تکان می‌داد. ...

سال سبز به سرخ‌آغشته‌ی ۸۸ سرانجام پا از سینه‌مان برداشت. همه‌ی آن‌ها که از هوووی شعف آغاز کرده بودند و به حماسه‌ی یاحسین... رسیدند و خشم و نفرتِ مرگ بر... را زیر دندان جویده‌اند، اکنون چه چاره‌ای دارند جز عید مبارکی گفتن با مشت‌های گره‌کرده؟ به شاگردی پسر پنج‌ساله‌ام، در آستانه‌ی سال ۸۹ که سال صبر و استقامت نام گرفته، لبخند می‌زنم به همه‌ی سبزان و مردمان زجرکشیده‌‌ی تماشاگر و منتظر، و حتا به سرخان و زعمای ایشان. ‌و چون می‌خواهم چند روزی شهر و متعلقاتش را رها کنم، پیشاپیش با مشتی گره‌کرده می‌گویم: «تولدِ عیدِ شما مبارک!»

میهمان امروز برنامه‏ی «همسایگان» فرزانه‏ خُجندی، شاعر نامی تاجیکستان است که در آستانه‏ی نورزو با ما همراه می‏شود.

نام فرزانه خجندی را بسیاری از فارسی‏زبانان خوب می‏شناسند. فرزانه در میان تاجیکان شهرت گسترده‏ای دارد و بسیاری او را با فروغ مقایسه می‏کنند. فرزانه نیز بارها در سخن‏های‏اش آورده که از فروغ هم آموخته است.
به عبارت دیگر، تاجیک‏ها فرزانه را آن‏قدر دوست دارند که فروغ فرخزاد ایرانی را و به همان اندازه از اشعار او بهره برده‏اند. فرزانه نیز به زنانه سرودن معروف است.

وی سفرهای زیادی به کشورهای اروپایی و به خصوص به لندن داشته است. جایی که مجموعه‏ی اشعار او به زبان انگلیسی ترجمه و در یک شب‏ شعر برای مخاطبان انگلیسی‏زبان و پارسی‏گوی آن شهر خوانده شد.
فرزانه شاید از مطرح‏ترین شاعران امروز تاجیک باشد که با همه‏ی گوشه‏گیری و انزواطلبی‏ای که داشته، از محبوب‏ترین شاعران روز تاجیکستان و تاجیکان برون‏مرزی در گوشه و کنار دنیا است.

باید بگویم که برای من شنیدن صدای آرام‏بخش فرزانه لذت دیگری دارد و خاطراتی را زنده می‏کند که همیشه بوی وطن می‏دهد. فرزانه‏ای که دردانه‏ی شهر باستانی خجند است. شهری که امروز از مراکز فرهنگی فارسی‏زبان دور افتاده است.

اما فرزانه توانسته هم‏چنان سرشار از الهام و عشق بماند و مژده‏ای هم که در این گفت‏وگو به ما می‏دهد، از بهترین هدایا‏یی است که شاعری می‏تواند برای مردم خود داشته باشد. فرزانه‏ی خجندی پیام می‏دهد که در ایام نوروز مجموعه اشعار جدید خود را به‏چاپ می‏رساند.

صدای نرم و مخملین فرزانه‏ی خجندی حتما قادر است شما را نیز به خجند و کنار «سیردریا» ببرد. سیردریای خجند برای تاجیک‏ها شاید با زاینده‏رود اصفهان قابل مقایسه باشد. اما سیردریا توانسته تا به حال پهنای خود را حفظ کند و شفافیت آب آن را می‏توانید در صدای فرزانه حس کنید:

حافظ لسان‏الغیب می‏فرماید:

ز کوی یار می‏آید نسیم باد نوروزی
از این باد ار مدد خواهی چراغ دل برافروزی
سخن در پرده می‏گویم چو گل از غنچه بیرون آی
که بیش از پنج روزی نیست حکم میر نوروزی

این شب و روز خجسته را به تمام شنوندگان رادیو زمانه مبارک‏باد می‏گویم.

نوروز برای ما و شما، مجسمه‏ی بزرگ پیوند انسان با طبیعت است؛ وقتی که انسان دوباره به اصل خود رجوع می‏کند و همان روزهای آغاز آفرینش که در بهار صورت گرفته بود. حتما حضرت آفریدگار باید انسان را در زیباترین ماه، در ماه فروردین، در اول فروردین سرشته باشد و در دل‏اش عشق را انداخته باشد.

نوروز هم مبتدای عشق است، مرادف عشق است، مانای عشق است. نوروز بازگشت دوباره‏ی ما و شما است به زندگی.

اگر بگوییم نوروز به معنای واقعی‏اش همان روز نو است، بسیار حرف عادی، مقرر و معمولی‏ای گفته‏ایم. نوروز نو شدن اندیشه‏ی ماست. نو شدن هر سلول ما، هر صدای ما، هر نفس ما، هر نگاه ما و شیوه و سبک زندگانی ما است. نوروز نو شدن تمامی وجود ما و اندیشه‏ها و آرزوهای ما است.

اصلا انسان‏های سازننده و آفریننده و خلاق همیشه روح نوروزی داشته‏اند. حتی در دی ماه، حتی در زمهریرترین روزان و شبان خداوند، انسان‏های نوروزآفرین بودند که تفکر بشر را همیشه به سمت نوی و تازه‏گی، آبادی و سازندگی و برازندگی می‏کشیدند.

من با آن که چون خودم دختر آبان‏ماه هستم، شاید همیشه با بهار مناسبت مستقیم نداشته‏ام، ولی همیشه نوروزسرایی کرده‏ام و همیشه رجوع می‏کردم به بهار و به انسان‏هایی که وجودشان پیام بهاری دارد؛ انسان‏هایی که روح‏شان سبز است و همیشه به عالم و به بشریت پیام نوی می‏دهند.

فرزانه خجندی، عکس از مهدی جامی

فرزانه خانم، برنامه‏ی این نوروز شما چیست؟ چگونه به استقبال این نوروز می‏روید؟

هر روزی که چیز تازه‏ای گفتیم، برای ما و شما نوروز است. شاید این نوروز برای من تکرار نوروزهای دیگر باشد، اما می‏خواهم کتاب تازه‏‏ی خود با عنوان «سه برگه» را به‏چاپ رسانم. سه برگه اشاره به همان «ع»، «ش» و «ق» است که مولانا می‏گوید: سه برگه همان عشق است. سه برگه شاید پیوند دین‏ها و تمدن‏ها و معرفت‏ها و خلاصه‏ی تمام محبت‏های بشر به خداوند است.

ممکن است از همین مجموعه‏ی جدیدتان، شعری با انتخاب خودتان برای‏مان بخوانید؟

بله حتما. یک چکامه‏ای بسیار ساده‏ و نوروزی را به یکایک شما اهدا می‏کنم. در نوروز به هم شیرینی می‏بخشند. این چکامه‏ هم چکامه‏ای است که با روحی بسیار کودکانه انشا و افشا شده است. در حالی که تمام دردها و آرمان‏های ما، عشق‏ها و گفتنی‏های ما ناافشا هم هست:

شکفت لاله عروسک که یار یار کنیم
هرآن‏چه غیرنشاط است استیثار کنیم
ولیک با غم بسیار دل چه‏کار کنیم؟
زغم مگو و بیا شکر کردگار کنیم
بیا بهار کنیم
بیا بهار کنیم
زگردگردی تند و مقرر تشویش
به روزخون و شبیخون
مسکن تشویق
ببین دوادو ما خاک بر سر تشویش
بیا به وسعت آزادگی فرار کنیم
بیا بهار کنیم
بیا بهار کنیم
اجازه ده به مشامت شمیم گلشن دل
تو ای یگانه‏ترین ترجمان سوسن دل
به شادیانه‏ی باردگر تپیدن دل
به حرف نیز بیا نیکویی نثار کنیم
بیا بهار کنیم
بیا بهار کنیم
به نام یار فرستم سلام یاسمنی
برای یار بگویم کلام یاسمنی
بیا که می‏گذرد صبح و شام یاسمنی
بیا برای نمردن، سبب قطار کنیم
بیا بهار کنیم
بیا بهارکنیم

با سپاس از فرازنه‏ی خجندی که به ما این فرصت را داد تا شنونده‏ی تازه‏ترین شعر او باشیم. پس به قول فرزانه‏ تا برنامه‏ی دیگر: بیا بهار کنیم!

شیرین عبادی برنده‌ی جایزه‌ی صلح نوبل در سال ۲۰۰۳ در دیدارش از پاریس، به مناسبت انتشار ترجمه‌ی کتابش، قفس طلایی، به زبان فرانسه، خواستارمجازات‌های بین‌المللی مسئولان جمهوری اسلامی به دلیل نقض گسترده‌ی حقوق بشر در ایران شد.

در پایان نشست مطبوعاتی روز ۱۶ مارس در پاریس، خانم شیرین عبادی در گفت‌و‌گوی ویژه با رادیو زمانه شرکت کرد، از ایشان خواستم هدفش را از نوشتن این رمان بیان کند.

این که چرا یک‌نفر چیزی را می‌نویسد شاید به نوعی نیاز درونی انسان برگردد. من از طریق بیان سرنوشت یک خانواده می‌خواستم مقطعی از تاریخ ایران را نشان دهم، تجربه به من نشان داده است که خواندن کتاب‌های تاریخی صرف، کمی ثقیل است. مردم کمتر دقت می‌کنند و بیشتر دوست دارند از خلال سرگذشت‌های واقعی، تاریخ را بشناسند. بر همین روال من از طریق درج سرگذشت یک خانواده، می‌خواستم نشان دهم که در این ۳۰ سال چه اتفاقی افتاد.

این‌که نام را رمان قفس طلایی گذاشته‌اید حتما به خود داستان ارتباط دارد.

بله، این کتاب داستان سه برادر و یک خواهر است؛ این برادر‌ها هر کدام اسیر ایدئولوژی هستند و به همین مناسبت مشکلاتی برایشان پیش می‌آید.

خواهر که ایدئولوژی خاصی ندارد و دوست من نیز هست بارها به من گفته بود که برادران من از ایدئولوژی یک قفس برای خودشان ساختند و حاضر نیستند از آن قفس بیرون بیایند، به دلیل این‌که این جمله چندین بار در کتاب تکرار می‌شود من اسم این کتاب را قفس طلایی گذاشتم که اشاره‌ به هر شخصی است که یک ایدئولوژی، چه مذهبی و چه غیر مذهبی برای خودش انتخاب می‌کند به دور خود می‌پیچد و می‌خواهد دنیا را تنها از آن دریچه نگاه کند.

خانم عبادی چرا کتاب‌تان اول در اروپا درآمد، اول در اروپا و حالا در فرانسه، آیا فکر می‌کنید به فارسی هم در‌می‌آید؟

مدت‌ها است که سانسور در ایران بسیار شدید شده است، حتی کتاب خاطرات من را نیز اجازه‌ی چاپ نداده‌اند، بدیهی بود که این کتاب را نیز اجازه‌ی چاپ نمی‌دادند بنابراین اساسا من درخواست نکردم، بار اول انتشارات ریتسلی در ایتالیا این را چاپ کرد، بعد به زبان اسپانیولی و پرتغالی ترجمه شد.

امروز هم رونمایی از ترجمه‌ی فرانسوی این کتاب بود، چند ماه دیگر نیز در آمریکا به زبان انگلیسی بیرون خواهد آمد. این کتاب را من فقط زمانی به زبان فارسی ترجمه خواهم کرد که بدانم در ایران امکان چاپش هست.

امروز برای معرفی کتاب‌تان روزنامه‌نگاران زیادی این‌جا بودند، ولی مسائل ایران خیلی مطرح شد، یکی از پرسش‌هایی که شد این بود که چرا شما به ایران برنمی‌گردید؟

من یک روز قبل از انتخابات برای شرکت در یک سمینار سه روزه به اسپانیا رفتم، روز چهارم که می‌خواستم برگردم، دیگر آن ایران، ایرانی نبود که من ترک کرده بودم. خبرنگاران خارجی را اخراج کرده بودند، تعداد زیادی خبرنگار دست‌گیر شده بود، سانسور شدیدی بود، افراد زیادی از جمله تعدادی از همکاران دستگیر شده بودند.

همکاران من از ایران به من گفتند که به ایران برنگرد، تو خارج از ایران می‌توانی مفید‌تر باشی، به جای ایران به سازمان ملل متحد و شورای حقوق بشر برو و بگو که چه اتفاقاتی افتاده است، از آن تاریخ من با همکارانم در ایران در ارتباط نزدیک و همه روز هستم و با همکاری هم کار‌ها را اداره می‌کنیم و آن‌ها هنوز هم از من می‌خواهند که به ایران برنگردم.

هر زمان که همکارانم در ایران به من نیاز داشتند و یا احساس کردم که در ایران مفید‌تر هستم، بدون لحضه‌ای درنگ به ایران برخواهم گشت. خانه، زندگی، دفتر وکالتم، همسرم، خانواده‌ام و .. همه و همه در ایران هستند.

خانم عبادی، امروز، برای معرفی کتاب‌تان رسانه‌های مهمی از جمله تلویزیون‌ها، رادیو‌ها و روزنامه‌های فرانسوی این‌جا بودند، شما ضمن برشمردن مسائلی که امروز در ایران می‌گذرد، چندین خواسته به خصوص از فرانسوی‌ها داشتید، می‌شود راجع به این خواسته‌ها نیز بفرمایید؟

یکی از مشکلاتی که ایران با آن مواجه است سانسور است. می‌دانیم که رادیو و تلویزیون در ایران دولتی است و به علت سانسور یک سویه اخبار می گوید، از چند سال قبل بی‌بی‌سی و صدای آمریکا به زبان فارسی تلویزیون داشتند، برنامه می‌دادند و برنامه‌ی آن‌ها نیز مورد علاقه‌ی مردم بود.

البته دولت ایران با این برنامه‌ها موافق نبود. باید نقش بی‌بی‌سی را در هنگام سقوط شاه یاد‌آوری کنم، در آن زمان تمام اعلامیه‌ها و تمام انقلابیون با بی‌بی‌سی مصاحبه می‌کردند، آن موقع بی‌بی‌سی خوب بود، حالا که مدتی گذشته است، بی‌بی‌سی بد شده است، این را من نمی‌فهمم، به هر حال از آن‌جایی که دولت ایران موافق اطلاع‌رسانی به صورت کامل نیست، با ارسال پارازیت‌های شدید جلوی پخش برنامه را گرفته است، این دو کانال تلویزیونی روی ست‌لایت هات‌برد، متعلق به شرکت یوتل‌ست که یک شرکت فرانسوی است برنامه می‌داد.

از طرف دیگر دولت ایران تلویزیون برون‌مرزی دارد و برای زبان‌های غیر فارسی روی همین ست‌لایت برنامه پخش می‌کند، یعنی شرکت ایران هم مشتری یوتل‌ست است و در همین‌ جا باید اضافه کنم، اگر پخش برنامه به زبان فارسی، مورد اعتراض دولت ایران است، خود دولت ایران نیز برای بقیه‌ی کشور‌ها همین کار را می‌کند.

اما با ارسال پارازیت اجازه نمی‌دهد که مردم ایران به این دو کانال تلویزیونی غیر ایران دست‌رسی داشته باشند. معقول‌ترین کار این بود که شرکت یوتل‌ست به دولت ایران اخطار کند که ارسال پارازیت را قطع کند، اما تنها کاری که یوتل‌ست کرد، بی‌بی‌سی و صدای آمریکا را از برنامه‌ی هات‌برد حذف کرد.

هرچند این دو کانال روی ست‌لایت دیگری برنامه می‌دهند اما همان ست‌لایت مشکلاتی دارد که مانع از دست‌رسی همه‌ی مردم به این تلویزیون‌ها است، در این جا وقتی که صحبت بود که چه نوع معاملاتی باید با ایران شود، من با تحریم اقتصادی ایران مخالفم، زیرا به مردم صدمه می‌زند اما در عین حال نباید معاملاتی صورت بگیرد که دولت ایران را در سانسور و یا سرکوب مردم تقویت کند.

عکس‌ها ایرج ادیب‌زاده، زمانه

کاری که یوتل‌ست کرده است، دقیقا کمک به سانسور دولتی است، یا این‌که شرکت نوکیا و زیمنس ابزاری را به ایران داده است که می‌توانند موبایل‌ها و اس‌ام‌اس‌ها را کنترل کنند، بار‌ها اعتراض کردیم که این نوع معاملات به ضرر ملت ایران است، در حقیقت ما با این نوع معاملات رو‌به‌رو هستیم ولی به هیچ‌وجه با تحریم اقتصادی که به ضرر مردم است موافق نیستیم.

در آستانه‌ی نوروز هستیم، همین‌جا شما از دولت خواستار شدید از جمهوری اسلامی که زندانیان سیاسی را به خاطر نوروز آزاد کند.

بله، آزادی زندانیان سیاسی، خصوصا زنان در ‌بند، افرادی که جز حق‌طلبی و دموکراسی خواسته‌ی دیگری ندارند، مورد درخواست من و همه‌ی ایرانیان است. امیدواریم که در هنگام تحویل سال، همه در کنار خانواده‌‌شان در کنار سفره‌ی هفت‌سین باشند.

سپاس‌گزارم. به شما سال نو را از طرف همکارانم تبریک می‌گویم.

خیلی ممنون، عید شما هم مبارک، سال نو بر همه‌ی هم‌وطنان خوش.

شکریه برکزای، نماینده پارلمان افغانستان در گفت‌وگو با رادیو زمانه گفت: «نوروز امسال در افغانستان رنگ و بوی دیگری دارد.»

شکریه برکزای همین‌طور از پایه‌گزاران روزنامه «آینه زن» در کابل است و با روزگار زنان افغانستان از نزدیک آشنایی دارد. او شانه به شانه‌ی زنان افغان در بهبود بخشیدن فعالیت بیشتر زنان و جوانان مبارزه و تلاش می‌کند.

شکریه برکزای، نماینده پارلمان افغانستان

همچنین خانم برکزای در گفت‌وگوی خود با رادیو زمانه از رنگ سبز بین مردم افغانستان گفت و افزود که این رنگ از قدیم به معنای سلامتی و پیروزی شناخته شده است و تنها مردم افغانستان نیستند که به این رنگ اعتقاد ویژه داشته باشد.

خانم برکزای از حال و هوای نوروزی در افغانستان می‌گوید.

فایل صوتی گفت‌وگوی نوروزی با شکریه برکزای، نماینده پارلمان افغانستان را بشنوید.

در فضا باد نمی‌آید، اما توده‌های غبارین سرد و غول‌پیکر، از میان قرص کهکشان‌مان همانند پرده‌های پرنقش و رقصان، به سیاهی بی‌پایان فضا کشیده شده‌اند. آنچه می‌بینیم را باد و یا هرگونه عامل آشنای دیگری نساخته؛ بلکه محصول کشمکش بی‌واسطه‌ی نیروهایی است که روزگاری دور از تکه ابری آشفته و سرگردان، راه شیری‌مان را طرح زدند. این روزها، کاوشگر تازه‌کار امواج ریزموج سازمان فضایی اروپا؛ موسوم به «پلانک»، از جزئیات نادیده‌ و فراوان این دشت‌های سرد و غبارآلود فراکهکشانی، برایمان گفته است.

تصویری تلفیقی؛ شامل دو تصویر از گستره‌ی پربسامد حسگرهای پلانک (545 و 857 گیگاهرتز)؛ و نیز تصویری با طول موج 100 میکرومتر از آرشیو ماهواره‌ی بازنشسته‌ی IRAS. تصویر داخلی نیز، یک شیرخوارگاه ستاره‌ای را در طول موج مادون قرمز از دید تلسکوپ فضایی هرشل نشان می‌دهد. توضیحات بیشتر، در متن آمده است / ESA/HFI Consortium/IRAS

این تصاویر از زمره فرآورده‌های پژوهشی مأموریتی است که هدف نهایی‌اش تهیه‌ی بهترین و دقیق‌ترین نقشه‌ی سراسری نخستین نور منتشره در عالم است. پلانک، که به‌همراه تلسکوپ فضایی مادون قرمز «هرشل» از پایگاه پرتاب‌های موشکی «کورو» در گویان فرانسه، سوار بر موشک فوق‌سنگین آریان- ۵ آسمان شامگاه چهاردهم می ۲۰۰۹ را شکافت، هم‌اکنون در فاصله‌ی ۱.۵ میلیون کیلومتری زمین مستقر است. شش هفته طول کشید تا ابزارآلات این فضاپیمای منحصربفرد، تا دمای ۰.۱ درجه بالاتر از صفر مطلق سرد شوند و پلانک، رکورد سردترین جسم سراسر گیتی را به نام خود ثبت کند.

شماری از ابزارآلات محوری این فضاپیما، به سرپرستی مرکز اخترفیزیک «جودرل‌بنک»، وابسته به دانشگاه منچستر انگلستان ساخته شده است و از‌این‌رو ستاره‌شناسان منچستر هم‌اکنون نقش مهمی را در آنالیز داده‌های خام پلانک ایفا می‌کنند. پروفسور «ریچارد دیویس» از مرکز جودرل‌بنک می‌گوید: «این‌ تصاویر، به‌طرز خارق‌العاده‌ای دقیق‌اند و آسمان را در طول موجی که تاکنون هیچ پژوهشی در آن گستره انجام نشده بود، به تصویر می‌کشند. هدف اصلی‌مان از – پرتاب – پلانک، مشاهده‌ی «تابش پس‌زمینه‌ی کیهانی»¹ است؛ همان درخشش محو انفجار بزرگ.

با این حال امواجی که منشأ کهکشانی داشته و اصطلاحاً «پیش‌زمینه» خوانده می‌شوند، تا حدی از توان‌مان در انجام این کار کاسته‌اند. زمانی‌که تصاویر فرکانس‌بالا با تصاویر فرکانس‌پایین را تلفیق می‌کنیم؛ یعنی همان تصاویری که همینجا، در جودرل‌بنک تهیه می‌شود‌؛ آنگاه خواهیم توانست پیش‌زمینه‌ها را به‌دقت جدا کنیم. در نتیجه نه‌تنها می‌توانیم اندازه‌گیری‌های فوق‌العاده دقیقی از تابش پس‌زمینه‌ی کیهانی صورت دهیم؛ که همه‌نوع اطلاعاتی از فرآیندهای دخیل در کهکشان‌مان را نیز به دست خواهیم آورد».

دکتر «کلایو دیکینسون» نیز از دانشگاه منچستر اینچنین می‌گوید:

«این تصاویر چندفرکانسی تهیه شده توسط پلانک، انقلابی را در درک‌مان از آسمان در طول‌موج‌های رادیویی و زیرمیلیمتری به‌وجود خواهد آورد. من از ساختارهای زیبایی که این‌ تصاویر آشکارشان کرده‌اند، در شگفتم. اغلب تهیه‌ی تصاویر رادیویی با چنین گستره‌ی وسیعی از مقیاس‌ها و درخشندگی‌ها، دشوار است؛ اما این نتایج به‌دست‌آمده از پلانک، به همان‌ اندازه مطلوب‌اند که تاکنون از تلسکوپ‌های فعال در دیگر طول‌موج‌ها دیده‌ بودم».

هرچند هدف اصلی پرتاب پلانک، همان‌گونه که پیش‌تر اشاره رفت، نقشه‌برداری از تابش CMB و در نتیجه انجام دقیق‌ترین برآورد از پارامترهایی چون ابعاد، جرم، سن، ترکیب، شکل و سرنوشت جهان ماست؛ اما در همین حین، داده‌های گرانبهایی را در اختیار متخصصین فعال در گستره‌ی وسیعی از دیگر پژوهش‌های اخترفیزیکی نیز قرار خواهد داد. این امر را به‌روشنی در خصوص تصاویر تازه‌انتشار‌یافته از غبار سرد پیرامون کهکشان‌مان که به پرده‌برداری از ساختارهای بزرگ‌مقیاس ساکن در محیط میان‌ستاره‌ای انجامیده، می‌توان دید.

از جمله دیگر قابلیت‌های درخشان پلانک، توان محاسبه‌ی دمای ذرات غباری² و تعیین مکان سردترین تجمعات غبارین مستقر درون کهشان‌مان است؛ تجمعاتی که به احتمال زیاد آغاز حیات یک ستاره را رقم می‌زنند.
تصویر نخست این مقاله، نحوه‌ی اندازه‌گیری دما توسط پلانک را به‌خوبی نشان می‌دهد. دمای نواحی قرمزرنگ، در حدود ۱۲ درجه و نواحی سفیدرنگ - که هم‌اکنون فرآیند ستاره‌سازی درون‌شان در جریان است - حدوداً چندده درجه بالاتر از صفر مطلق است (صفر مطلق، معادل -۲۷۳ درجه‌ی سانتیگراد می‌باشد).

با تراکم فزاینده‌ی این توده‌ها طی گذشت زمان، نواحی درونی‌تر از نور و دیگر تشعشعات محیط پیرامون‌شان – که موجب پراکندگی مجدد توده می‌شود – در امان می‌مانند. این امر، سردسازی را شتاب بخشیده و ابر غبارین هرچه سریع‌تر انقباض می‌یابد. اینچنین اولین گام‌های تولد یک ستاره از درون ابرهای آشفته‌ی میان‌ستاره‌ای، برداشته می‌شود. چشمان پلانک، در شناسایی اجتماعات نام‌برده در سرتاسر آسمان، از دیگر تلسکو‌پ‌ها برتری داشته و اطلاعات تعیین‌کننده‌ای را از دمای‌شان در اختیارمان قرار می‌دهد.

«ژان تاوبر»؛ از دانشمندان پروژه‌ی پلانک، می‌گوید: «هنوز آن چیزی که بدین ساختارها شکل می‌بخشد را به‌درستی نشناخته‌ایم». اجزای متراکم‌تر این توده‌های غول‌آسا، «ابرهای مولکولی» و اجزای رقیق‌تر «سیروس» نامیده می‌شوند که دومین نام، به پاره‌ابرهای پرارتفاع و پَرمانند پراکنده در آسمان صبحگاهی اشاره دارد. با این وجود، هر دو دسته از جنس گاز و غبارند؛ هرچند آنچه در این تصاویر به‌چشم می‌خورد، فقط غبار است و گاز را مستقیماً نمی‌توان به تصویر کشید. الگوهای رشته‌مانند ابرهای مولکولی و سیروس‌ها، تحت تأثیر نیروهای فراوانی به‌وجود می‌آید.

مثلاً در مقیاس‌های بزرگ، کهکشان‌مان به گرد خود می‌چرخد و الگوهای مارپیچی از جنس ستارگان و گاز و غبار را میان قرص خود ایجاد می‌کند. نیروی گرانش، این توده‌ها را به‌سوی هم می‌کشد و تشعشعات و فوران‌های ستارگان نوباوه در مقیاس کوچکتر، از بیرون آنان را فشرده تر می‌سازد. تأثیرات میدان‌های مغناطیسی نیز در این میان قابل چشم‌پوشی نیست؛ هرچند از شدتش هیچ اطلاعی نداریم.

طرحی از کاوشگر پلانک / ESA

فضای مابین ستارگان، خلأ مطلق نیست؛ بلکه با همین ابرهای گازی و غباری که صمیمانه به‌هم پیوسته‌اند و مجموعاً تحت عنوان «ماده‌ی میان‌ستاره‌ای» از آن‌ها نام می‌بریم، پر شده‌اند. برای آن‌که بفهمیم تصویر نخست، چه وسعتی از آسمان را پوشش داده کافی است تصور کنید ۱۱۰ ماه کامل – آنگونه که با چشم غیرمسلح در آسمان دیده می‌شود - را می‌توان در امتداد ضلع افقی آن جای داد. نوار تیره‌رنگ میانه‌ی تصویر نیز همان قرص راه شیری است که از دید ما زمینیانی که خود مستقر در آنیم، به شکل یک خط مستقیم دیده می‌شود.

مربع داخلی تصویر اول نیز، یک شیرخوارگاه ستاره‌ای را با طول ۶ قرص ماه‌ کامل نشان می‌دهد که اخیراً توسط تلسکوپ فضایی مادون قرمز هرشل تهیه شده است³. کوچکترین ساختارهای رشته‌مانندی که در این نما دیده می‌شود، شدیداً مشابه بزرگترین رشته‌هایی است که در تصویر پلانک، اما در ابعادی بسیار بزرگتر می‌بینیم. این ارتباط دوسویه، راهنمای مناسبی برای پی بردن به سازوکارهایی است که در تشکیل ستارگان و کهکشان‌ها دخیل‌اند. دکتر «دیوید کلمنتز» از کالج سلطنتی انگلستان می‌گوید:

«تصاویر جدید و شگفت‌آور پلانک، به‌وضوح توان این کاوشگر در آشکارسازی رازهای کیهان را نشان می‌دهد. ما همیشه می‌دانسته‌ایم همچنان‌که لایه‌های این پیاز کیهانی ‌را جدا می‌کنیم تا در نهایت به تابش پس‌زمینه‌ی کیهانی برسیم، انبوهی از اطلاعات به دست می‌آید و این نتایج نشان می‌دهند که در کهکشان خودمان چه در حال وقوع است. چیزی که هنوز به‌درستی متوجه‌اش نبودم این بود که تصاویر پلانک از CMB، چقدر زیبا خواهد بود!»

پانوشت:

۱- ر.ک. «دنیای پرآشوب کوانتوم»

۳- ر.ک. «نگاهی به شیرخوارگاه آشوبناک ستارگان»

اشاره: دوران کهن، دوران سیطره‌ی متافیزیک بود. متافیزیک‌های ستبر جهان کهن، در دوران بعد فروپاشیدند. یعنی از وجودشناسی (انتولوژی) به معرفت‌شناسی (اپیستمولوزی) گذار شد. بعدها زبان‌شناسی اهمیت بیشتری از معرفت‌شناسی پیدا کرد. هایدگر گفت که زبان، جهان آدمیان را می‌سازد.

در این دوران بود که این مدعا شکل گرفت که مشاهده و تجربه‌ی مقدم بر زبان و خارج از زبان وجود ندارد. زبان مشاهده و تجربه را می‌سازد. زبان جهان پدیدارها را شکل می‌دهد. ذهن و رویدادها معلول زبانند.

زبان به واقعیت تعین می‌بخشد. ساختن جهان‌های انسانی از راه زبان صورت می‌گیرد. جهان در کابرد توصیفی زبان است که نصیب آدمیان می‌شود. جهان مابعدالطبیعی، جهان زبان است.

ویتگنشتاین گاه همه را به دین و فلسفه و ذهن و معنا عوض کرد. پس از آن، معنای واژه چیزی نیست جز کاربرد آن در بازی‌های زبانی¹. معنا، محصول فعالیت‌های عملی اجتماعی و نقشی است که واژه در کردارهای فرهنگی گوناگون بازی می‌کند.

خرید و فروش، زندان و شکنجه، سلطه و استثمار، اتهام‌زنی و فحاشی؛ همه در جامعه صورت می‌گیرند. سخن‌گفتن از عقل و ذهن، مستقل از زندگی اجتماعی محال است. زبان بازتاب کارکردی صورت‌های زندگی است.

به گفته‌ی ویتگنشتاین: «حدود زبان من به معنای حدود جهان من است». تمامی زندگی اجتماعی را باید همچون کاربرد زبان در نظر گرفت. زبان‌های متفاوت، جهان‌های متفاوت بر می‌سازند.

تحلیل گفتمان، تحلیل زبان در مقام کاربرد است. مارکس، ایدئولوژی را شعور کاذب به شمار می‌آورد. علم‌گرایی مارکس (که مطابق آن علم مجموعه‌ی باورهای صادق است) در برابر ایدئولوژی (که آگاهی کاذب است) قرار می‌گرفت. اما گفتمان در معنای فوکویی کلمه، با پیچ و تاب‌های جهان اجتماعی سر و کار دارد. این جهان از طریق زبان ساخته می‌شود.

به اعتراض‌های پس از انتخابات ریاست جمهوری ۲۲خرداد ۸۸ بنگرید. فاعلان و حاملان آن، آن را جنبش سبز دموکراسی‌خواهی به شمار می‌آورند، اما آیت‌الله علی خامنه‌ای آن را «فتنه» به شمار آورده و به تبع او، رسانه‌های رسمی و غیر رسمی رژیم آن را فتنه قلمداد می‌کند.

زبان است که واقعیت‌های اجتماعی را بر می‌سازد. مبارزات فلسطینیان را دولت اسرائیل اعمال «تروریستی» قلمداد می‌کند، اما خود فلسطینیان و طرف‌داران آن‌ها - خصوصاً در جهان اسلام – آن‌ها را «مبارزات آزادی‌خواهانه‌ی ضد اشغال» و مبارزات ضد «آپارتاید» به شمار می‌آورند.

بدین‌ترتیب، جهان اجتماعی از طریق زبان ساخته می‌شود. صدق و کذب هم به‌شدت متأثر از زبان است². موافقان فلسطینی‌ها مدعی‌اند که گزاره‌ی «فلسطینیان در حال مبارزه‌ی آزادی‌خواهانه‌ی ضد اشغال و ضد آپارتاید هستند»، گزاره‌ای صادق است.

اسرائیلی‌ها هم بر این باورند که گزاره‌ی «فلسطینی‌های ایستاده در مقابل دولت اسرائیل، مشتی تروریست هستند»، گزاره‌ای صادق است. حتی فیلسوفان علمی چون کارل پوپر هم علم تجربی در مقام گردآوری (Context of Discovery) و تولید را محصول ده‌ها متغیر - از جمله ایدئولوژی، فرهنگ، ارزش‌ها، اسطوره، متافیزیک - به شمار می‌آورند.

تفاوت پوپر با برخی فیلسوفان علم در این است که او، دادگاه تجربه را در مقام داوری (Context of Justification) می‌داند. در نگاه او، عینیت علم از طریق داوری تجربه تأمین می‌شود و بدین ترتیب از خطر نسبیت‌گرایی در امان می‌مانیم. اما فوکو، حقیقت (صدق) را هم محصول قدرت به شمار می‌آورد³.

به‌خوبی دیده می‌شود که گفتمان (زبان)های رقیب، چگونه واقعیت اجتماعی را بر می‌سازند. مبارزه‌ی بر سر قدرت، نظام‌های گفتمانی متفاوتی ایجاد کرده‌اند. زبان با قدرت رابطه‌ی متقابل با یکدیگر دارند. قدرت زبان خاص خود را می‌آفریند.

زبان هم متقابلاً قدرت‌آفرین است. زبان ابزار قدرت برای پیشبرد مقاصد سیاستمداران است. قدرت از طریق زبان اعمال می‌شود. قدرت، زبان خود را زبان برتر نشان می‌دهد. حوزه‌های مفهومی زبانی، دو قلمرو قدرتمندان و فاقدان قدرت را بر می‌سازند.

قدرت، بی‌طرف نیست. او پدیده‌ی نو ظهور اعتراض‌های مردمی پس از انتخابات را با چارچوب‌های مفهومی سنت خودش تبیین و توصیف می‌کند و آن را فتنه می‌خواند. در این امر، علائق و منافع قدرت کاملاً دخیل هستند.

منفعت نگاه‌داری قدرت متمرکز و ثروت انباشته، قدرت و ثروتی که قرار نیست دیگران هم در آن شریک باشند. بدین ترتیب است که منافع عریان لباس زبان بر تن می‌کنند. فاعلان و بازیگران جنبش سبز با رژیم از منظر قدرت کاملاً در موقعیت نابرابری قرار دارند. قدرت، زبانی خلق می‌کند که با آن می‌تواند مردم تحت ستم را فریب دهد. این زبان حرکت آن‌ها را «براندازی نرم»، «فتنه» و محصول آمریکا و انگلیس و اسرائیل قلمداد می‌کند.

۱ - زبان فقهای بنیادگرای حاکم: اگر بتوانیم بازی‌های زبانی فقهای بنیادگرای حاکم را بفهمیم، آن‌گاه می‌توانیم زندگی اجتماعی‌شان را هم درک کنیم. زبانی که فقهای بنیادگرای حاکم به کار می‌برند، زبان مودبانه نیست. این زبان دشنام‌آمیز، حداقل معلول سه علت است:

اول: فقهای بنیادگرای حاکم بر ایران، از نظر طبقاتی، طبقه‌ی متوسط به شمار می‌آیند. برخی از آن‌ها را اینک باید جزو سرمایه‌داران به شمار آورد. اما زبان آن‌ها، زبان طبقه‌ی متوسط نیست. طبقه‌ی تازه به دوران رسیده‌ی جمهوری اسلامی، لباس و ماشین و محله زندگی و خانه خود را تغییر داده است، اما زبانش، همچنان زبان نامودبانه است. پایگاه طبقاتی‌شان عوض شده است، اما زبان‌شان را نتوانسته‌اند تغییر دهند⁴.

دوم: بنیادگرایان حاکم به دنبال دفاع از قلعه‌ی سلطانی در برابر «غیر» یا «دیگری» هستند⁵. در این فرایند، دائماً دیگری‌های جدید می‌سازند و از طریق رکیک‌ترین کلمات کوشش می‌کنند تا بین خودی‌ها و دیگری فاصله و شکاف‌های پرناکردنی ایجاد کنند.

از طریق کلیشه‌سازی (stereotyping) تفاوت‌های پیچیده‌ی قلمروی اجتماعی را به توصیفی یک‌سویه تقلیل می‌دهند. وجوه به‌شدت متمایز پدیده‌ی مورد نظر را به یک وجه فرو می‌کاهند. هدف آن است که واقعیت متکثر را به ما و آنان، خوب و بد، زشت و زیبا، جذاب و نفرت‌انگیز، سیاه و سفید، پاکی و ناپاکی، نور و ظلمت، و دوست و دشمن تقلیل دهند.

سپر بلا ساختن دیگری در تمایز با ما صورت می‌گیرد. مخالفان وابسته‌ی به بیگانگان هستند (وقتی که ما وابسته نیستیم)، نجس هستند (وقتی که ما پاک هستیم)، بدلی هستند (وقتی که ما اصلی هستیم). بدین ترتیب مخالفان از خلال مقوله‌ی نفرت‌آوری که تحقیرش می‌کنند، دیده می‌شود.

تأکید بر «تفاوت»، دو مبنای گوناگون دارد. در اولی، کوشش می‌شود تا دیگری را به‌خوبی ببینیم و به رسمیت بشناسیم، اما در دومی، راهی برای بد دیدن دیگری برساخته می‌شود. در حقیقت کوشش می‌شود تا دیگری دیده نشود و به خودمان هم خودفریبانه نگریسته می‌شود. استفاده‌ی از الفاظ اهانت‌آمیز، یکی از مهمترین ساز و کارهای «غیریت»آفرینی است. قلعه‌ی از درون پوسیده‌ی سلطانی، بدین‌ترتیب از متفاوت‌ها پاک‌سازی می‌شود.

سوم: گفتمان اسلام فقیهانه، مجوزهای استفاده‌ی از این زبان را ساخته است. اسلام فقیهانه برای سلطه‌ی بر مردم و توجیه رفتارهای ضداخلاقی‌اش، حدیث جعل می‌کند تا رفتارهای خود را به سخنان پیامبر گرامی اسلام موجه سازد: در کتاب کافی، با سند صحیح، از ابو عبدالله (امام صادق) روایت شده است که وی گفته است که پیامبر گرامی اسلام گفته است:

«اذا رایتم اهل الریب والبدع من بعدی فاظهروا البراءه منهم و اکثروا من سبهم والقول فیهم والواقیعه و باهتوهم کیلا یطمعوا فی الفساد فی الاسلام و یحذرهم الناس و لایتعلموا من بدعهم یکتب الله بذلک الحسنات و یرفع لکم به الدرجات: هرگاه ، پس از من ، به کسانی برخوردید که یا در دین شک دارند یا چیز نوظهوری به دین وارد می‌کنند بیزاری خود را از آنان آشکار کنید و تا می‌توانید دشنام‌شان دهید و بدگویی‌شان کنید و افتراشان بزنید و دروغ و بهتان‌شان ببندید تا امیدشان به تباه‌کردن اسلام نومید شده و این کارها مردم را از اطراف‌شان پراکنده کند تا از بدعت‌های‌شان چیزی نیاموزند. خدا به خاطر این کارها برای‌تان حسنه می‌نویسد و درجات شما را متعالی می‌گرداند»⁶.

کتاب مکاسب روایات زیادی علیه برادران اهل سنت دارد. روایاتی که غیبت‌کردن آنان را مجاز می‌شمارند و اهل سنت را حرام‌زاده قلمداد می‌کنند. تنها دلیل این امر هم این است که آن‌ها به عصمت و علم غیب ائمه‌ی شیعیان باور ندارند و معتقد نیستند که پس از پیامبر گرامی اسلام، علی بن ابی‌طالب ولی مسلمین بوده است.

مکاسب در حوزه‌های علمیه‌ی شیعیان تدریس می‌شود. وقتی ذهن طلبه‌ها را با احادیثی این چنین پر می‌کنند، روشن است که دشنام و بهتان به تکلیف شرعی مبدل می‌شوند. کلینی در اصول کافی، روایت زیر را نقل کرده است:

عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْعَبَّاسِ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَاصِمِ بْنِ حُمَیْدٍ عَنْ أَبِی حَمْزَهَ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ قُلْتُ لَهُ إِنَّ بَعْضَ أَصْحَابِنَا یَفْتَرُونَ وَیَقْذِفُونَ مَنْ خَالَفَهُمْ فَقَالَ لِی الْکَفُّ عَنْهُمْ أَجْمَلُ ثُمَّ قَالَ وَاللَّهِ یَا أَبَا حَمْزَهَ إِنَّ النَّاسَ کُلَّهُمْ أَوْلادُ بَغَایَا مَا خَلا شِیعَتَنَا: ابو حمزه مى‌‏گوید : به امام باقر علیه‌السّلام عرض کردم: برخى از هم‌کیشان ما به دگراندیشان دروغ مى‌بندند و آن‌ها را به حرام‌زادگى نسبت مى‌‌دهند. امام باقر علیه‌السّلام فرمود: سخن‌نگفتن درباره آنان نیکوتر است، و سپس فرمود: اى ابا حمزه! به خدا سوگند! جز شیعیان ما، همه مردم زاده‌ی فحشایند»⁷.

همچنین روایاتی از کتب اهل سنت نقل می‌کنند که بر مبنای آن‌ها، کسانی که محبت علی بن ابی‌طالب را نداشته باشند، حرام‌زاده هستند (رجوع شود به الغدیر، ج ۴، ص ۳۲۰ به بعد، الإمام علی بن أبی‌طالب علیهما السلام، نوشته احمد رحمانی همدانی، فصل ۱۹).

در کشوری که آبرو، شرم و حیا بسیار مهم است، با استناد به احادیثی از این قیبل، افراد با آبرو را ترور شخصیت می‌کنند. به نام خدا و پیغمبر و امام زمان دشنام می‌دهند، اتهام می‌زنند، واقعیت را قلب می‌کنند. حال نوبت آن است که مصادیق و شواهد این مدعا را بازگو کنیم.

پانوشت‌ها:

۱. ویتگنشتاین می‌گوید:

«کل زبان، شامل زبان و اعمالی را که در آن بافته شده است، را «بازی زبانی» خواهم نامید» (لودویگ ویتگنشتاین، پژوهش‌های فلسفی، ترجمه‌ی فریدون فاطمی، نشر مرکز، ص ۳۳).

«اینجا با اصطلاح «بازی زبانی» قصد برجسته‌ساختن این واقعیت را داریم که سخن‌گفتن به زبان بخشی از یک فعالیت، یا بخشی از یک صورت زندگی است» (پژوهش‌های فلسفی، ص ۴۴).

۲. ویتگنشتاین در این خصوص گفته است:

«پس می‌گویید توافق انسانی تصمیم می‌گیرد چه چیز صادق است و چه چیز کاذب؟ - آن‌چه صادق یا کاذب است آن چیزی است که آدم‌ها می‌گویند؛ و آنان در زبانی که به کار می‌برند توافق دارند. این نه توافق در عقاید بل‌که در صورت زندگی است» (پژوهش‌های فلسفی، ص ۱۶۸).

ویتگنشتاین می‌گوید:

«ذات را دستور زبان بیان می‌کند» (پژوهش‌های فلسفی، ص ۲۱۳). «دستور زبان می‌گوید هر چیزی چه‌گونه ابژه‌ای است (خداشناسی به عنوان دستور زبان)» (پژوهش‌های فلسفی، ص ۲۱۴).

۳. فوکو نوشته است:

«حقیقت بیرون قدرت نیست. ... حقیقت چیزی متعلق به این جهان است؛ صرفاً به‌واسطه‌ی اشکال متعدد اجبار تولید می‌شود. ... و اثرات قانونی قدرت را موجب می‌شود. هر جامعه‌ای رژیم حقیقت خود را دارد، «سیاست کلی» حقیقت خودش را؛ و به عبارتی، انواع گفتمان‌هایی را که جامعه قبول می‌کند و به‌منزله‌ی حقیقت به عمل در می‌آورد؛ ساز و کارها و مواردی که فرد را قادر می‌سازند گزاره‌های «صادق» و «کاذب» را تشخیص دهد؛ ابزاری که به کمک آن هر یک از گزاره‌ها تصدیق می‌شود؛ و شگردها و رویه‌هایی که در تحصیل حقیقت ارزش‌مند تلقی می‌شوند؛ جایگاه کسانی است که باید بگویند چه چیزی حقیقی محسوب می‌شود».

Foucault .M. (1980) Power/ Knowledge . Brighton . Harvester.p.31.

۴. مهدی کروبی، با توجه به گفتار و رفتار ناشی از این جماعت، گفته است:

«ما نه جاسوسیم و نه برانداز و … و آن‌هایی که این نسبت‌ها را به ما می‌دهند خود به‌خوبی می‌دانند که این‌ها ناروا و دروغ و تهمت و بهتان است. ... ضد انقلاب و نظام نیستم، عامل بیگانه هم نیستم. ... آیا این وضع برای جمهوری اسلامی ننگ نیست؟ ... چه‌طور آنها [زنندگان دکتر فاطمی] اراذل و اوباش بودند اما این‌ها با این کارهاشان نیستند؟ ... اگر در زمان شاه شعبون بی‌مخ دیگران را می‌زد از اراذل و اوباش بود اما این‌ها با همان عمل حزب‌الله هستند؟ ... با زور و قلدری می‌شود مردم را ساکت و کنترل کرد اما اداره نه. ... این‌جور افراد سیاسی و روزنامه‌نگار را بازداشت و زندانی‌کردن، مطبوعات را بستن، سانسور و خفقان را حاکم‌کردن، قبول نداریم و این‌ها جز آزادی‌کشی و استبداد نامی ندارد. ... چه‌طور حرف‌های شاه نادرست بود اما حرف‌هایی که با همان منطق و محتوا از زبان شما گفته می‌شود درست است. ... آقایان می‌خواهند با عدول از قانون و با تکیه بر زور و چماق و تهمت امور را به پیش ببرند تا قدرت‌شان حفظ شود».

رجوع شود به این‌جا

۵. به سخنان آیت‌الله علی خامنه‌ای در دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری نگاه کنید که چگونه ما و دیگری (فتنه) بر می‌سازد، دیگری را متصل به دشمنان خارجی می‌کند، ما را کشتی نجات قلمداد می‌کند و دیگری را خیانت و وابستگی به استکبار جهانی به شمار می‌آورد:

«در اين فتنه‌هاى بعد از انتخابات ... نظام تكذيب شد، مورد تهمت قرار گرفت. گناه بزرگى كه انجام دادند، اين بود. اين‌ها بايست تسليم می‌شدند. ... بايد همه‌چيز در چهارچوب نظام باشد. اين چهارچوب، قابل تغيير نيست. تأكيد بر خطوط مرزى نظام با مخالفان و دشمنان، در انتخابات لازم است ... مرزبندى كنند با آن چيزهایى كه نظراتِ مخالف با نظام است. مشخص بكنند كه مرز ما چيست؛ اين مرزبندى لازم است. بارها ما بر روى اين مرزبندى تأكيد می‌كنيم؛ اين به خاطر اين است كه اگر مرزبندى‌ها ضعيف بشود، مرزها كمرنگ بشود، موجب اشتباه مردم می‌شود. مثل مرزهاى كشورى، كه اگر مرزها تضعيف شد و كمرنگ شد، عده‌اى می‌توانند داخل مرز بشوند، با قصد خيانت، بدون اينكه شناخته شوند؛ عده‌اى می‌توانند از اين مرز خارج بشوند با غفلت، بدون اينكه بدانند دارند از مرز خارج می‌شوند. لذا بايستى بر مرزها تأكيد بشود. ... بايستى خطوط مرزى نظام با مخالفان نظام، با دشمنان نظام، كاملاً مشخص شود، بر آن تكيه شود و از مخالفان نظام اعلام برائت بشود. ... كسانى به بهانه‌ى مسئله‌ى انتخابات و مسائل بعد از انتخابات، دارند در اصل نظام خدشه به وجود مى‌آورند، دارند معارضه می‌كنند، دارند پنجه به چهره‌ى نظام می‌زنند. ... روى مسئله‌ى اصلى نظام و نقشه‌ى نظام و كليت نظام هيچ اهمالى را نبايد روا بداريم. ... مسئله‌ى اصلى همين مسائلى است كه در طول اين هشت/نُه ماهِ بعد از انتخابات، محل اختلاف بوده است بين مجموعه‌ى نظام اسلامى و مجموعه‌ى كفر و استكبار، كه اين‌جا كسانى حرف‌هاى آن‌ها را تكرار كردند. ... صريح و روشن هم بايستى خطوط را مشخص كرد. يعنى آن كسانى كه پايبند به نظام اسلامى و پايبند به حضور مردم - با همين انگيزه و ايمانى كه مردم دارند - هستند، بايد مرزشان با كسانى كه دل‌شان نمی‌خواهد اين حركت به اين شكل، اسلامى ادامه پيدا كند، مشخص شود. ... آن كسانى كه اين نقشه‌ى كلى را كه متبلور است در قانون اساسى و حكميت قانون و داورى قانون، قبول دارند، جزو مجموعه‌ى نظام اسلامى هستند. آن كسانى كه اين‌ها را رد می‌كنند، كسانى‌اند كه خودشان به دست خودشان صلاحيت حضور در نظام اسلامى را دارند از دست می‌دهند و صلاحيت ندارند. ... اين‌ها در واقع دارند خودشان، خودشان را از اين كشتى نجات - كه نظام اسلامى است - بيرون مى‌اندازند؛ والّا هيچ‌كس نمی‌خواهد كسى را از كشتى نجات بيرون بياندازد. ما هيچ‌كس را از نظام بيرون نمی‌كنيم؛ اما كسانى هستند كه خودشان، خودشان را از نظام بيرون می‌كنند؛ خودشان را از نظام خارج می‌كنند» (رجوع شود به سایت تابناک، ۱۳۸۸/۱۲/۱۹).

اکبر هاشمی رفسنجانی، دو روز قبل از سخنان رهبر، در نطق افتتاحیه‌ی مجلس خبرگان، بر مرزبندی‌ها تأکید کرد و گفت:

«باید این قانون اساسی، اهل‌بیت، ولایت و رهبری را محور قرار دهند و كسانی كه این‌ها را قبول ندارند بحث دیگری دارند كه اكثریت نیستند. ... بین وفاداران انقلاب و ساختارشكنان كه با قانون‌ اساسی یا رهبری مشكل دارند، مرز وجود دارد كه این مرز جعلی نیست و نباید اجازه دهیم مخدوش شود. تردید ندارم كسانی كه اصول قانون اساسی را قبول دارند می‌‌خواهند این مرز را رعایت كنند. امروز كسی را بهتر از رهبری نمی‌‌شناسم كه محور این وحدت باشد كه البته همه می‌توانند موثر باشند و اگر ایشان راه را بر عهده بگیرند كه گرفته‌اند از طریق راهنمایی ایشان خبرگان كه نفوذ زیادی در مردم دارند می‌‌توان حركت كرد».

رجوع شود به این‌جا

۶. شیخ مرتضی انصاری، المکاسب، چاپ تبریز، ۱۳۷۵ ه.ق، ص ۴۵، صص ۲۷-۲۸.

7- الکلینی الرازی ، أبی جعفر محمد بن یعقوب بن إسحاق (متوفای328 هـ)، الأصول من الکافی، ج‏ 8، ص ۲۷۵ -۲۸۷. ناشر: اسلامیه، تهران، الطبعه الثانیه، ۱۳۶۲ هـ.ش.

در حالی که بیش‌ از یک روز به آغاز سال نو و جشن نوروز نمانده است، امید و انتظار نسبت به آزادی حتی موقت زندانیان سیاسی و حضور آن‌ها در ایام عید، هم‌چنان میان خانواده‌هایشان موج می‌زند. این درحالی است که افراد جدیدی بازداشت می‌شوند و خبر‌هایی نظیر اعتصاب غذای زندانیان سیاسی منتشر می‌شود.

دیشب از طریق مهدی سحر‌خیز، فرزند ایشان با‌خبر شدیم که پدرش اعتصاب خود را آغاز کرده است. به خاطر میزان داروهایی که آقای سحر‌خیز مصرف می‌کند و وضعیت نامناسب جسمانی وی، خانواده‌اش سعی کرده‌اند که از اعتصاب غذای او جلوگیری کنند.

عیسی سحرخیز بیش از هشت ماه است که در زندان بسر می‌برد

مهدی سحر‌خیز می‌گوید که مادرش در تماس با مقامات زندان این مسئله را بار‌ها توضیح داده است:

بله، هیچ اقدامی نشده است، اما مادرم بارها، ساعت‌ها نشسته است تا با دادستان یا حتی مسئول دفترش صحبت کند، هیچ‌کس جواب ایشان را نمی‌دهد.

آخرین تماسی که آقای سحر‌خیز با خانواده گرفتن کی بوده است؟

یکی دو روز پیش بوده است، حرف آخرشان را تایید کردند که شروع به اعتصاب غذا می‌کنم.

یعنی امروز اعتصاب غذا را شروع کرده‌اند؟

بله، ایشان همراه آقای مسعود لواسانی اعتصاب‌غذا را شروع کرده‌اند. اعتصاب غذا و دارو هست که گفته‌اند روز اول عید، دیگر زندانیان بند ۳۵۰ هم اعتصاب غذا می‌کنند و در ادامه، وقتی که روز اول تمام می‌شود، ایشان همچنان اعتصاب غذای خود را ادامه خواهند داد.

این اعتصاب غذا برای اعتراض به موارد مشخصی است؟ پدرتان و دیگر زندانیان، مطالبات معینی دارند؟

این زندانیان سه خواسته دارند، یکی این‌که آزادی بی‌قید و شرط تا زمان برگزاری دادگاه باشد.یکی این که تمام این دادگاه‌های نمایشی و حکم‌هایش از بین برود. یک خواسته‌ی دیگر هم رفاه زندانیان و خواسته‌هایشان مثل قرص و دارو است و استفاده از مرخصی‌های به حق‌شان تا زمان دادگاه، از خواسته‌های اصلی زندانیان است.

در این مدت، شما تقاضای مرخصی برای ایشان کرده‌اید؟

بله، هم خود ایشان تقاضای مرخصی کرده‌اند و هم ما این تقاضا را داشته‌ایم.

چه پاسخی به شما داده‌اند، گفته‌اند مرخصی نمی‌دهند یا دلایلی آورده‌اند و به آینده موکول کرده‌اند؟

معمولا هیچی نمی گویند یا اگر هم بگویند می‌خواهند صحبت را عوض کنند.

الآن نزدیک به ۹ ماه است که آقای سحر‌خیز بازداشت شده‌اند، گویا یکی دوبار نیز به دادگاه رفته‌اند، آیا حکمی برای ایشان داده شده یا قرار دادگاه مجددی گذاشته شده است؟

خیر، یک جلسه برای ایشان جدیدا تشکیل شد، که به دادگاه نبردندشان، یک دادگاه دیگر هم برده‌اند که هیچ ربطی به مسائل انتخابات نداشته است و مربوط به قضیه‌ی چند سال پیش بوده است، دادگاهی تشکیل داده‌اند که تنها بگویند ما دادگاه برده‌ایم.

دادگاهی که برای کارمندان دولت تشکیل می‌شود و گویا مربوط به مصاحبه‌ای است که پدر شما انجام داده‌اند.

بله، دادگاه کارکنان دولت بوده است. پدرم در یک مصاحبه گفته بودند که من در زندان بزرگی به نام ایران هستم.

این دادگاه روز سه‌شنبه بدون حضور پدرتان و برای همین یک جمله برگزار شد؟

بله، به خاطر همین یک جمله بوده است. من دقیقا حکم‌شان را نمی‌دانم اما به هر حال حکم باید به تجدید نظر برود. هر چند شما اول کسی را زندانی نمی‌کنید، بعد به دادگاه ببرید و حکم دهید. به هر حال این نشان دهنده‌ی این است که ایشان فقط برای اعتراض آن‌جا هستند.

ایشان هیچ‌ جرمی به جز این که انتقاد کنند و راجع به خواسته‌های خودشان و مردم حرف بزنند، مرتکب نشده‌اند.

مرکز هنری راسا (RASA) در شهر اوترخت در هلند سال‌هاست که میزبان برنامه‌های هنری و کنسرت‌های موسیقی ایرانی است. امسال در این مرکز در روز اول فروردین یا ۲۱ مارس برنامه‌ی متنوعی به مناسبت نوروز برگزار می‌شود. این برنامه شامل داستان‌خوانی، برنامه طنزی با حضور حاجی‌فیروز، اجرای موسیقی بابک مداح و دوستان، امید شیرازی و همچنین گروه کیوسک خواهد بود.

با شهربانو پارسی‌پور هنرمند و دی‌جی، جوان ایرانی مقیم هلند که این برنامه را هماهنگ کرده است، گفت‌وگو کرده‌ام:

شهر‌بانو جان، می‌توانی راجع به جزییات برنامه‌ی یک‌شنبه برای ما توضیح دهی؟

یک‌شنبه برنامه‌ی جشن نوروز است و ما می‌خواستیم برنامه‌ای اجرا کنیم که برای کل خانواده جالب و جذاب باشد، برای بچه‌ها، جوانان، برای پدر و مادر‌ها و برای همه‌ی افراد. به این دلیل که شب کنسرت است تصمیم گرفتیم برنامه‌ی شب را جدا کنیم و به همین دلیل است که برنامه دو قسمت است.

روز، جشن سال نو و نوروز است، یک چای‌خانه‌ی سنتی ایرانی به همراه برنامه‌های جالب داریم، موسیقی زنده و برنامه‌ی مخصوص بچه‌ها که به زبان هلندی است و حاجی فیروز می‌آید. شب نیز اولین کنسرت و اجرای گروه کیوسک در هلند است که خیلی خاص است.ما بسیار خوشحال هستیم که توانستیم کیوسک را دعوت کنیم.

مهمان دیگری هم داریم به نام مستر شیرازی که در آلمان به نام مستر فانک معروف بود. ایشان موزیسین و دی‌جی خیلی معروفی هستند که او هم برای اولین بار در هلند برنامه اجرا خواهد کرد و خیلی مشتاق هستم تا ببینم برنامه‌ی او چطور اجرا می‌شود. خود من هم که دی‌جی بعدی هستم.

قبلا هم چنین برنامه‌هایی را برگزار کرده بودی یا این اولین بار است؟

برای نوروز اولین بار است، اما برنامه‌های مختلف دیگر با سو‌ژه‌های دیگر، سال‌ها است که در هلند تهیه می‌کنم.

چطور شد که به فکر اجرای برنامه‌ی نوروز افتادی؟ هماهنگ کردن این همه برنامه به تنهایی سخت نبود؟

همکاران سالن راسا خیلی کمک کردند، در واقع من فقط برنامه‌ریز آن‌ها بودم و کارهای دیگر را آن‌ها انجام دادند، کار‌ها خیلی زیاد بود و الان دو ماه است که شبانه‌روز در حال کار روی این برنامه هستیم.

روند کار چطور پیش رفت؟ چطور شد که به فکر اجرای این برنامه افتادی و توانستی این همه برنامه‌ی متنوع را هماهنگ کنی؟

نوروز برای من مهم‌ترین روز سال است. این‌جا سال نو را یک ژانویه جشن می‌گیرند ولی من چندان علاقه‌ای به آن ندارم. برای من تنها سال نوی واقعی، نوروز خودمان است که هم آغاز بهار است و هم سالی نویی است که من از بچگی خیلی به آن در ایران علاقه داشته‌ام و همیشه برای نوروز، روز شماری میکردم.

همه چیز آن برایم خیلی جالب است، بویی که از هفت‌سین می‌آید، بوی سرکه، ماهی و سبزه. تمام برنامه‌هایی که نزدیک به آن است مثل چهار‌شنبه سوری، سیزده به‌در، دیدار از خانواده، لباس سفید، تمیز کردن خانه و... را دوست دارم.

تمام این چیز‌ها به نظرم سمبلیک و زیبا از فرهنگ ایران است. به همین دلیل، من سال‌ها بود که دوست داشتم یک جشن نوروز خوب بروم، زیرا دور از خانواده هستم و این سال‌ها نمی‌توانم به ایران بروم. دوست داشتم یک جشن خوب باشد ولی این‌ سال‌ها به نظرم جشن خوبی نبود، برای همین خودم به راسا پیشنهاد دادم که امسال برنامه‌ای متفاوت جذاب برای نوروز داشته باشیم.

چند سال است که هلند هستی؟

۲۰ سال است.

۲۰ سال است اما با وجود این هنوز برای تو عید، نوروز است نه اول ژانویه!

درست است.

چطور شد که توانستی کیوسک را برای این برنامه دعوت کنی، زیرا اکثر برنامه‌ها از هنرمندانی است که در هلند یا در اطراف هلند، مثل آلمان هستند.

کیوسک را در واقع خیلی اتفاقی دعوت کردیم. من دنبال محسن نامجو می‌گشتم که بارها وقتی که در این‌جا زندگی می کرد، برایش کنسرت های متفاوتی گذاشته بودند. از طریق کیوسک موفق شدم او را پیدا کنم و مشخص شد که پاسپورت ندارد و نمی‌تواند بیاید. بعد از صحبت با بچه‌های کیوسک متوجه شدم آن ها شب قبل از برنامه‌ي ما در لندن کنسرت دارند و از لحاظ بودجه‌ای برایمان راحت‌تر بود که از لندن پول بلیط را بدهیم.

راسا هم از نظر مالی خیلی حمایت کرد و حاضر شدند برای آوردن کیوسک بودجه را چندین برابر کنند. امیدواریم تمام بلیط‌های برنامه تا آن روز فروخته شود. البته بلیط‌ها دارد تمام می‌شود ولی اگر کاملا تمام شود، ضرر مالی نخواهند کرد.

شهربانو پارسی‌پور

آیا انتظار مخاطب‌های غیر ایرانی هم داری و برای جامعه‌ی غیر ایرانی هم تبلیغی کرده‌ای؟

بله.

دلیل اینکه برنامه را روز بعد از نوروز گذاشته‌اید چه هست؟ شاید به دلیل این‌که کیوسک نمی‌توانست بیاید!

نه، دلیل آن بیشتر مربوط به کلاس روز شنبه‌ی خودم است زیرا هنوز درس می‌خوانم و شب آن‌هم قرار است برنامه‌ی دیگری اجرا کنم. به این دلیل که شنبه روز نوروز است و جشن‌های زیادی هست ما تصمیم گرفتیم برنامه را یک‌شنبه اجرا کنیم که افرادی که می‌خواهند به جشن‌های دیگری بروند، بتوانند این‌جا هم بیایند.

هنوز زمان برای جذب مخاطبان و مهمانان داری؟

در خود هلند برای تبلیغات خیلی راحت هستیم ولی می‌دانم به علت فن‌های زیاد کیوسک ازکشور‌های بلژیک و آلمان هم افرادی هستند که بخواهند بیایند، اما نمی‌دانم چطور پیدایشان کنیم.

هیچ‌وقت فکر نکردی که مثلا از طریق انجمن‌های ایرانی که در کشور‌های دیگر هستند اقدام کنی و برای برنامه مهمانان بیشتری دعوت کنی؟

دوست دارم ولی خودم کسی را پیدا نکردم، یک مدت ازطریق اینترنت سرچ کردم و بیشتر کسانی که در هلند هستند را توانستم پیدا کنم، خود راسا نیز برای آلمان و بلژیک سرچ کرد، ولی بعضی هستند که نتورک خوبی دارند، اگر بشود آن‌ها را پیدا کرد خیلی راحت است.

دکتر اکبر کرمی، پزشک و پژوهش‌گر مسائل دینی، حدود چهار ماه است که در قم بازداشته شده‌ ولی همچنان بلاتکلیف است و بازپرس او می‌گوید هنوز فرصت نکرده پرونده او را بخواند.

دکتر محمد سیف‌زاده وکیل مدافع او می‌گوید مشخص نیست که چرا پرونده‌ی زندانی‌دار مطالعه نمی‌شود. شیرین فیروزی همسر این پژوهش‌گر هم، نامه سرگشاده‌ای به مقامات قضایی نوشته و خواهان رسیدگی به وضعیت همسرش شده است. محمد سیف‌زاده در این باره به زمانه می‌گوید:

آقای دکتر اکبر کرمی از پزشکان بسیار محبوب و مورد اعتماد شهر قم هستند که در تاریخ ۳/۹/۸۸ از طرف دادسرای قم تحت تعقیب قرار می‌گیرند و از طرف بازپرس شعبه‌ی دهم دادسرای انقلاب، با صدور قرار بازداشت، به زندان فرستاده و ممنوع‌ الملاقات می‌شوند. از همان جا برای من پیغام داده بودند که به عنوان وکیلشان وارد پرونده شوم، من روی پرونده‌ی ایشان وکالت گذاشتم ولی به هر حال در مرحله‌ی تحقیقات مقدماتی، معمولا پرونده در اختیار وکیل قرار نمی‌گیرد تا ببیند داخل پرونده چه اتفاقاتی افتاده است.

آیا این قانونی است؟ اساسا قوانین جزایی ایران چه برخوردی با مرحله تحقیقات یک پرونده دارد؟

خیر، چند مطلب غیر‌قانونی این‌جا وجود دارد، اول این‌که به موجب اصل ۱۵۹ قانون اساسی، مراجع تظلمات عمومی محاکم دادگستری هستند و تنها مرجع اختصاصی که قانون اساسی در نظر گرفته است، دادگاه‌های خاص نظامی هستند که به جرایم خاص نظامی رسیدگی می‌کنند، بنابراین دادسراها و دادگاه‌های انقلاب و داد‌سراهای ویژه‌ی روحانیت از اساس و پایه و ریشه، غیر قانونی هستند.

دکتر اکبر کرمی، پزشک و پژوهش‌گر مسائل دینی

مطلب دوم این است که جرائم موکل من، جرایم عقیدتی و یا سیاسی است. این جرایم عقیدتی یا سیاسی به موجب اصل ۱۶۸ قانون اساسی باید درمحاکم دادگستری با حضور هیئت منصفه‌ی واقعی و نه حکومتی، به صورت علنی برگزار شود.

قانون‌گذار در سال 78 آمده است و در ذیل تبصره‌ی 128 به دادسراها اختیار داده است در صورتی که وجود وکیل موجب مفسده باشد، قاضی می‌تواند جلوگیری کند که این اولا همان‌طور که گفتم دادسراهای انقلاب از اساس غیرقانونی است و همچنین این تبصره به موجب بند سه ماده‌ی واحده‌ی قانون احترام به حفظ حقوق شهروندی که بعد از آن در مجلس ششم تصویب شد، فسخ شده است.

بنابراین عدم دخالت وکیل و جلوگیری بازپرس از نظارت بر کار بازپرس، از اساس غیرقانونی است.

به این ترتیب تا به دادگاه رسیدن این پرونده چه مراحلی باید طی شود؟

متاسفانه پرونده هنوز در مرحله‌ی دادسرا است. وقتی که مرجع صالح که در اصول قبلی گفتم چه مرجعی هستند، کسی را تحت تعقیب قرار می دهند، اگر توجه به اصل قانونی بودن جرم و مجازات داشته باشند و ببینند که کسی مرتکب جرم شده است و آن جرم متکی به دلیل است، مطابق ماده‌ی ۱۱۲ برای او احضار می‌فرستند.

این احضار باید مشخصاتش، اتهامش و نتیجه‌ی عدم حضورش در مرجع صالح در آن قید شود، اگر نیامد برگ جلب می‌فرستند، برگ جلب هم مشخصات برگ احضار را دارد. هر دو نیز باید در دو نسخه تنظیم شود و به رویت برسد، بعد از آن است که می‌شود متهم را دستگیر کرد. وقتی او را دستگیر کردند، مطابق اصل ۳۲ قانون اساسی حداکثر ظرف ۲۴ ساعت دادسرا باید پرونده را به دادگاه ارسال کند.

متاسفانه از روزی که بنده وکالت روی پرونده‌ی ایشان گذاشتم، بارها به آقای بازپرس مراجعه کردم و معلوم نیست با چه توجیهی می‌گویند من هنوز پرونده را مطالعه نکرده‌ام، مشخص نیست چرا پرونده‌ی زندانی‌دار مطالعه نمي‌شود و همین‌طور ایشان ممنوع‌الملاقات هم بودند. من در زندان با ایشان ملاقات کردم، با توجه به صحبت‌هایی که با موکلم کردم و تحقیقاتی که از ایشان شده بود و پرینت مقالات ایشان را که بعضا وب رفته بود و بعضی‌ها هم اصلا منتشر نشده بود، هیچ‌کدام حاوی جرم نبود، بنابراین ایشان بدون ارتکاب جرم از 3 آذرماه در بازداشت موقت هستند.

آقای کرمی با خانواده‌ی خود ملاقات داشته‌اند؟

بعضی از چهارشنبه‌ها را اجازه می‌دهند که ایشان برای اجازه‌ی ملاقات نزد بازپرس بروند. به نظر من این کار‌ها همه غیرقانونی است و آدم تاسف می‌خورد که پزشکی که در روز ده‌ها مراجع داشته است و به مردم کمک می‌کرده است با چنین عواقبی روبه‌رو شود.

خانم شیرین فیروزی همسر آقای کرمی، نامه‌ای به رییس دادگستری استان قم و همچنین دادستانی قم نوشته‌اند و در ان از این‌که همسرش در شرایط بدی در زندان از جمله این‌که در بند مجرمان سابقه‌دار هستند و یا برای شرکت در پروژه‌های اعتراف گیری تحت فشار قرار دارند، شکایت کرده‌اند. در این زمینه شما به عنوان وکیل چه اطلاعاتی دارید؟

متاسفانه بر طبق موازین قانونی، زندان‌های ما هنوز درجه بندی نشده‌ است. مطلب دوم این‌که در تمام دنیا متهمین سیاسی، مطبوعاتی و عقیدتی به لحاظ این‌که دارای انگیزه و نیت شرافت‌مندانه هستند، دارای امتیازاتی هستند.

از جمله این‌که نباید آن‌ها را چشم‌بند زد، نباید در سلول انفرادی باشند، به نظر من حتی قرار بازداشت و وثیقه‌ نیز برای این افراد نمی‌شود صادر کرد، نباید تحقیقات در شب انجام شود، تمام وسایلی که در زندان است از جمله تلفن، اینترنت، نامه‌نگاری، باید در اختیارشان باشد. اما موکل من نه تنها از این امتیازات محروم است بلکه از امتیازات متهمین عادی هم برخوردار نیست و همان‌طوری هم که خانم ایشان منتشر کرده اند با متهمین عادی و بعضا خطرناک به سر می‌برند.

دکتر محمد سیف‌زاده، حقوق‌دان و وکیل مدافع دکتر اکبر کرمی

شما در حال حاضرعلاوه بر دکتر اکبر کرمی، وکیل تعداد دیگری از متهمان عقیدتی، سیاسی و فعالان مدنی هستید. در آستانه‌ی نوروز وضع آنان چه‌طور است؟ انتظار خانواده ها این است که دست کم به مرخصی نوروزی بروند، شما در این یکی دو روزی که به عید نوروز مانده وضعیت را چگونه می‌بینید؟

تعدادی از موکلان من آزاد شدند، آقای شمس الواعظین، آقای مرتضی کاظمیان و یا دوستانی که به هر حال خانواده های آن‌ها با من مشورت می‌کردند و از این بابت بسیار خوشحالم. اما تعداد دیگری نیز همچنان در بازداشت هستند، از جمله کسانی که تحقیقات مقدماتی‌شان در دادسرا تمام شده و به شعبه‌ی ۲۸ دادگاه انقلاب تهران رفته است.

ادعای دادسرا این است که این‌ها با سازمان مجاهدین خلق مثلا یک اس‌ام‌اس یا مکالمه‌ی تلفنی داشته اند، که ان‌ها هم مدت مدیدی است به اتهام محاربه تحت تعقیب قرار گرفته‌اند. می‌دانید که اثبات محاربه تنها از طریق اقرار و شهادت است که چنین چیزی در پرونده آنها وجود ندارد. معهذا این‌ها هم با صدور قرار بازداشت و علیرغم داشتن خانواده در زندان هستند.

مهدی کروبی در پیام نوروزی خود، با انتقاد از عملکرد حاکمان جمهوری اسلامی، گفت به آن نظامی که تنها به چند روحانی و نظامی هوادار دولت محدود شده است، اعتقادی ندارد.

آقای کروبی در پیام خود افزوده که اگر قرار باشد نظام جمهوری اسلامی به افرادی همچون آیت‌الله جنتی، آیت‌الله مصباح یزدی، غلامرضا حسنی، جعفر شجونی، روح‌الله حسینیان و احمد خاتمی محدود شود، وی این نظام را قبول ندارد.

به گفته این رهبر مخالفان دولت، محدود شدن نظام به افرادی چون محمود احمدی‌نژاد، غلامحسین الهام، سعید مرتضوی و محمدرضا نقدی و جلال‌الدین فارسی (افغانی) به معنای این است که نظام جمهوری اسلامی به «قایقی کوچک» مبدل شده است.

کروبی، جلال‌الدین فارسی را «قاتل» یک فرد «بی‌گناه» معرفی کرده است.

فارسی، در سال ۱۳۷۱ در پی یک نزاع، فردی را با اسلحه شکاری هدف قرار داد و به قتل رساند.

دادگاه، بعد‌ها این قتل را از نوع «غیرعمد» تشخیص داد و آقای فارسی را تبرئه کرد.

جلال‌الدین فارسی چندی پیش در سخنانی، انتقاد‌های تندی متوجه مواضع مهدی کروبی و میرحسین موسوی کرده بود.

دبیرکل حزب اعتماد ملی همچنین اظهار داشته که با محدود شدن نظام جمهوری اسلامی به روحانیون و نظامیان هوادار دولت، کشتی نظام، تبدیل به «قایقی کوچک» شده است.

این اظهارات کروبی در شرایطی مطرح می‌شود که آیت‌الله علی خامنه‌ای چندی پیش گفته بود دوست ندارد کسی از «کشتی نظام» پیاده شود، مگر آنکه خود افراد بخواهند از این کشتی پیاده شوند.

کروبی افزوده که خود را «فدایی» اسلام و جمهوری اسلامی می‌داند، اما به نظامی که متعلق به «سلیقه و دسته‌ای کوچک» است، اعتقادی ندارد.

این رهبر مخالفان دولت در بخش دیگری از اظهارات خود، از دستگیری‌های گسترده در ۹ ماه گذشته، انتقاد و بازداشت «هزاران» نفر در جریان اعتراض‌های انتخاباتی را محکوم کرده است.

وی همچنین دستگیری روزنامه‌نگاران و توقیف مطبوعات در این مدت را نیز «بی‌سابقه» توصیف کرده و از فشار‌ها بر مطبوعات و روزنامه‌نگاران انتقاد کرده است.

باراک اوباما با تبریک عید نوروز به مردم ایران، گفت که پیشنهاد وی برای گفتگوی مستقیم با حکومت ایران، کماکان به قوت خود باقی است.

آقای اوباما در این پیام ویدیویی، با اشاره به این که رهبران جمهوری اسلامی، در سال گذشته، «انزوا» را برای خود برگزیدند، افزود که «انتخاب آینده‌ای بهتر» در دست آنهاست.

AFP

رئیس جمهوری ایالات متحده در این پیام، خطاب به رهبران ایران گفته است که با وجود اختلاف‌های «جدی» تهران و واشینگتن، آمریکا برای «حرکت به سمت جلو» آماده است.

وی افزوده است که آمریکا می‌داند مقام‌های ایران با چه چیزی «مخالف» هستند، اما نمی‌داند با چه چیزی «موافق» هستند و خود آنها از پاسخ به این پرسش «ناتوان» بوده‌اند.

به گفته اوباما، حکومت جمهوری اسلامی، نه تنها پیشنهادهای «خیرخواهانه» جامعه بین‌الملل را رد کرده، بلکه تنها «مشت گره کرده» خود را به آنها نشان داده است.

در این پیام ویدیویی آمده است که این پیشنهادهای جهانی، به ایرانیان به عنوان صاحبان یک تمدن بزرگ، فرصت بیشتری می‌دهد تا «جایگاه شایسته» خود در جهان را بازیابند.

وی در ادامه، اتهام‌های ایران مبنی بر دخالت آمریکا در امور داخلی خود را «بی‌اساس» دانسته و گفته است: «تعهد و مسئولیت ما این است که به خاطر حقوق جهانی همه انسان‌ها، به ‌پا خیزیم.»

رئیس جمهوری آمریکا در عین حال برای ایران، آینده‌ای را آرزو کرده است که «ایرانیان بتوانند حقوق خود را به کار بسته و به طور کامل در اقتصاد جهانی شرکت کنند.»

سال گذشته شمسی نیز برای نخستین بار در طول سه دهه گذشته، اوباما در یک پیام ویدیوئی، به مناسبت نوروز، با مردم و رهبران ایران سخن گفت.

محمود احمدی‌نژاد می‌گوید که اجرای قانون «هدفمند کردن یارانه‌های» مورد نظر مجلس، به «ضرر» مردم است و پیشنهاد کرد که برای اجرای این قانون، «همه‌پرسی» برگزار شود.

آقای احمدی‌نژاد که شب گذشته در یک برنامه زنده تلویزیونی سخن می‌گفت، اجرای قانون هدفمند کردن یارانه‌ها، آن‌طور که مدنظر مجلس است را «ناممکن» خواند و آن‌ را به «ضرر ملت» دانست.

به گفته وی، تنها راه برای اجرای «درست» این قانون، مراجعه به افکار عمومی است که آیا «می‌خواهند این قانون اجرا شود یا نه.»

پیشنهاد برگزاری همه‌پرسی از سوی احمدی‌نژاد، باید به تصویب دست‌کم دو‌سوم نمایندگان مجلس برسد.

در طول ماه‌های گذشته، دولت و مجلس بر سر درآمد‌های ناشی از حذف یارانه‌ها با یکدیگر اختلاف داشتند که در نهایت، نظر مجلس از سوی شورای نگهبان به تائید رسید.

دولت در نظر داشت با حذف یارانه‌ها ۴۰ هزار میلیارد تومان درآمد داشته باشد که مجلس، این میزان درآمد را به ۲۰ هزار میلیارد تومان کاهش داد.

احمد توکلی، رئیس مرکز پژوهش‌های مجلس و گروه دیگری از اقتصاددانان، پیش‌تر گفته بودند که درآمد مورد انتظار دولت، تورم را در سال ۱۳۸۹ به ۵۰ درصد خواهد رساند.

احمدی‌نژاد در واکنش به اظهارات این نمایندگان و منتقدان اقتصادی قانون «هدفمند کردن یارانه‌ها»، آنها را به نداشتن اطلاعات کافی اقتصادی متهم کرد.

وی افزود: «من نمی‌دانم که اینها کجا درس خوانده‌اند و چه کسی به آنها مدرک داده است.»

به گفته احمدی‌نژاد، اگر محاسبه این افراد درست باشد، اجرای این قانون «خیانت به کشور» است، اما این محاسبه «درست نیست.»

وی همچنین منتقدان قانون هدفمند کردن یارانه‌ها را متهم به «ترساندن» مردم کرد و گفت: «مطمئن باشید با اجرای هدفمندسازی یارانه‌ها وضع از روز اول بهتر می‌شود و مشکلی در اقتصاد ما بوجود نمی‌آید.»

دولت محمود احمدی‌نژاد، سال گذشته در قالب بودجه سال ۱۳۸۸ لایحه‌ هدفمند کردن یارانه‌ها را به مجلس ارائه کرده بود.

هدف از ارائه این لایحه، «تحقق عدالت، تخصیص بهینه منابع، اصلاح ساختار اقتصادی ایران و مدیریت مصرف برای جلوگیری از اسراف و تبذیر منابع انرژی» اعلام شده بود که با تبدیل شدن این لایحه به قانون، دولت موظف به اجرای آن است.

لایحه‏ هدفمند کردن یارانه‏‌ها بیش از دو سال، مورد بحث محافل اقتصادی بود و بیش از شش ماه در مجلس شورای اسلامی در دست بررسی قرار داشت که در نهایت از سوی نمایندگان به تصویب رسید.

بان کی‌مون، دبیرکل سازمان ملل متحد، خواستار توقف کامل شهرک‌سازی اسرائیل در مناطق اشغالی فلسطین شد.

آقای بان که به خاورمیانه سفر کرده است، پس از دیدار با سلام فیاض، نخست وزیر فلسطینیان در رام‌الله، این اظهارات را مطرح کرده است.

وی گسترش شهرک‌سازی در سرزمین‌های فلسطینی را غیرقانونی دانسته و در عین حال، خواستار از سرگیری دوباره مذاکرات صلح میان فلسطینی‌ها و اسرائیلی‌ها شده است.

قرار است دبیرکل سازمان ملل به اسرائیل نیز سفر کند و در این خصوص با مقام‌های این کشور هم دیدار و گفتگو داشته باشد.

روز گذشته (جمعه)، شرکت‌کنندکان در اجلاس چهارجانبه صلح خاورمیانه در مسکو، از اسرائیل خواستند توسعه شهرک‌های یهودی‌نشین را متوقف و جدول زمانی مشخصی را برای توافق نهایی با فلسطینیان تعیین کند.

AP

اجلاس مسکو همچنین خواستار تخریب تمامی شهرک‌های ساخته ‌شده از مارس ۲۰۰۱ به بعد در اراضی اشغالی است.

تصمیم اسرائیل در خصوص ساخت واحدهای مسکونی جدید در بیت المقدس شرقی، علاوه بر تیره کردن روابط اسرائیل و فلسطین، روابط تل‌آویو و واشینگتن را هم بحرانی کرده است.

هیلاری کلینتون، وزیر خارجه آمریکا به مقام‌های اسرائیل هشدار داده است که ادامه توسعه شهرک‌های یهودی‌نشین، به روابط دو کشور، آسیب جدی وارد می‌کند.

قرار است فردا (یکشنبه)، جرج میچل، نماینده ویژه ایالات متحده به منظور ترغیب آغاز دوباره مذاکرات صلح، به بیت‌المقدس سفر کند. فلسطینی‌ها می‌گویند مانع اصلی برای آغاز این مذاکرات، ادامه شهرک‌سازی اسرائیل است.

ساعت رسمی ایران از فردا یکشنبه، اول فرودین ۱۳۸۹، یک ساعت به جلو کشیده می‌شود.

بر اساس قانون تغییر ساعت رسمی جمهوری اسلامی ایران، مصوب ۱۳۸۶ مجلس شورای اسلامی، ساعت رسمی این کشور، ساعت ۲۴ دوشنبه سی‌ام شهریور، یک ساعت به عقب بازمی‌گردد.

تغییر ساعت رسمی ایران، از زمان ریاست‌ جمهوری هاشمی رفسنجانی تا پایان سال ۸۳ به مدت ۱۵ سال اجرا می‌شد.

اما پس از روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد، وی در ۲۸ اسفند ۱۳۸۴، تغییر ساعت رسمی کشور را «فاقد کارشناسی و بررسی‌های دقیق برای تائید کاهش مصرف برق» دانست و از اجرای آن خودداری کرد.

پس از آن در سال‌های ۱۳۸۵ و ۱۳۸۶ نمایندگان مجلس طرح‌هایی را در دستور کار خود قرار دادند تا دولت را مکلف به تغییر ساعت رسمی این کشور در شش‌ماهه نخست سال کنند.

در نهایت، ۳۱ مرداد ۱۳۸۶ قانونی مشتمل بر یک ماده واحده، مبنی بر تغییر ساعت رسمی ایران به تصویب مجلس هفتم رسید.

بر اساس این ماده واحده، ساعت رسمی ایران، هر سال، ساعت ۲۴ روز اول فروردین ماه یک ساعت به جلو کشیده می‌شود و ساعت ۲۴ روز سی‌ام شهریور ماه، به حالت قبلی بازمی‌گردد.

پاپ بندیکت شانزدهم، رهبر کاتولیک‌های جهان، به علت سوءاستفاده جنسی کشیش‌های کلیسای کاتولیک ایرلند از کودکان، عذرخواهی کرد.

سال گذشته میلادی، کلیسای کاتولیک ایرلند، با انتشار گزارشی اعلام کرد برای چند دهه، آزار جنسی کودکان توسط کشیشان این کلیسا را پنهان کرده است.

به گزارش خبرگزاری‌ها، پاپ در نامه‌ای به کاتولیک‌های ایرلند، نوشته که از خواندن این گزارش، «بسیار ناراحت» شده و از این که آنها در طول سال‌ها از این بایت رنج برده‌اند، اظهار تاسف و شرمندگی می‌کند.

پاپ بندیکت شانزدهم (AP)

وی در این نامه، با اشاره به خیانت به اعتماد و شرافت مردم، از نحوه برخورد رهبران کلیسای ایرلند با رسوایی اخلاقی پیش آمده نیز انتقاد کرده است.

رهبر کاتولیک‌های جهان در این نامه نوشته است که برای احیای اعتماد به کلیسا مداخله خواهد کرد.

چهار اسقف کلیسای کاتولیک ایرلند که به کوتاهی در برخورد با آزار جنسی کودکان توسط کشیشان متهم هستند، از سمت خود استعفا کرده‌اند.

این در حالی است که به نوشته پاپ بندیکت شانزدهم، آنها باید به خاطر اقداماتشان در دادگاه حاضر شوند.

کارکنان شرکت هوایی بریتیش ایرویز، در اعتراض به شرایط کار و میزان دستمزدهای خود، از امروز شنبه، به مدت سه روز، دست به اعتصاب زدند.

این اعتصاب پس از گفتگوهای بدون نتیجه اتحادیه کارکنان شرکت هواپیمایی بریتانیا و مدیران این شرکت آغاز شده است. این گفتگوها چندین ماه در حال انجام بود.

این اعتصاب مسئولان بریتیش ایرویز را مجبور کرده است تا برنامه صدها پرواز را لغو کنند، بااین حال، آنها امیدوارند نزدیک به ۶۵ درصد از پروازهای بین‌المللی این شرکت هواپیمایی، در طول این اعتصاب سه روزه، طبق برنامه انجام شود.

گزارش‌ها حاکی است که اعتصاب سه روزه خدمه پرواز شرکت هواپیمایی بریتیش اِیرویز، منجر به سردرگمی مسافران این شرکت در فرودگاه‌ها شده است.

AP

از میان ۱۹۵۰ پرواز این شرکت هواپیمایی در سه روز آینده، ۱۱۰۰ مورد لغو شده است.

کارکنان بریتیش ایرویز قرار است ۲۷ مارس نیز اعتصاب چهار روزه دیگری را شروع کنند.

بریتیش ایرویز، سال گذشته میلادی به منظور کاهش هزینه‌های خود، تعداد خدمه پروازهای بین‌المللی را کاهش داد و اعلام کرد تا دو سال، دستمزد کارکنانش را افزایش نمی‌دهد.

این تصمیم که مدیران بریتیش ایرویز، آن را تنها راه‌حل برای ادامه فعالیت این شرکت عنوان می‌کنند، خشم کارکنان را برانگیخته است.

دادستان تهران می‌گوید که حسین مرعشی تا ۱۴ فروردین ماه از زندان مرخص شده است.

حسین مرعشی، عضو ارشد حزب کارگزاران، براساس حکم دادگاه تجدیدنظر، ۲۷ اسفندماه بازداشت شد تا محکومیت حبس یک‌ساله‌ خود را سپری کند.

به گزارش خبرگزاری فارس، عباس جعفری دولت‌آبادی گفته که مرعشی برای استفاده از مرخصی نوروزی، امروز شنبه از زندان آزاد شده است.

به گفته آقای دولت‌آبادی، سیاست مرخصی به زندانیان، شیوه‌ای «معمول و مرسوم» در قوه قضائیه است.

حسین مرعشی

در هفته‌های اخیر، ده‌ها تن از بازداشت‌شدگان حوادث پس از انتخابات از زندان مرخص شده‌اند.

اکثر این افراد، فعالان سیاسی، مدنی و رسانه‌ای هستند که ماه‌ها در زندان به‌سر برده بودند و با تودیع وثیقه‌های سنگین برای مدت کوتاهی از زندان آزاد شده‌اند.

در جریان ناآرامی‌های پس از انتخابات ایران، بیش از چهار هزار نفر بازداشت شدند که برخی از آنها همچنان در زندان به‌سر می‌برند.

هنوز مشخص نیست چه تعداد از این افراد امروز ۲۹ اسفند ماه که اخرین روز سال ۱۳۸۸ است، از زندان آزاد خواهند شد.

خانواده‌های این زندانیان امیدوار هستند در چند ساعت باقی مانده به تحویل سال جدید، بستگان آنها از زندان مرخص شوند.

حسنی مبارک، رئیس جمهوری مصر، شیخ احمد طیب را به عنوان شیخ جدید دانشگاه الازهر منصوب کرد.

شیخ احمد طیب، که از هفت سال پیش از این، ریاست دانشگاه الازهر را بر عهده داشته است، چهل و هشتمین شیخ این دانشگاه است. او از سال ۲۰۰۲ به مقام مفتی رسیده است.

دانشگاه الازهر که مهم‌ترین سازمان آموزش مذهبی در جهان اسلام است، نزدیک به هزار سال قدمت دارد.

شیخ احمد طیب (AFP)

انتصاب شیخ احمد طیب به عنوان شیخ الازهر پس از درگذشت شیخ محمد سید طنطاوی صورت می‌گیرد. شیخ طنطاوی که نزدیک به دو هفته پیش از این، به عربستان سعودی سفر کرده بود، در این کشور دچار سکته قلبی شد و درگذشت. وی در قبرستان بقیع، به خاک سپرده شد.

شیخ احمد طیب، ۶۶ ساله است و دانش‌آموخته دانشگاه الازهر و سوربن پاریس، در رشته‌های اصول دین و فلسفه اسلامی است. گفته می‌شود وی علاوه بر این، از شیوخ صوفیه نیز به شمار می‌رود.

پس از مرگ طنطاوی، تلاش‌هایی برای انتخابی کردن دوباره شیخ الازهر صورت گرفت که با معرفی شیخ احمد طیب از سوی حسنی مبارک، این تلاش‌ها ناکام ماند.

تا پیش از ریاست جمهوری جمال عبدالناصر در مصر، شیخ الازهر را شورای علمای این دانشگاه تعیین می‌کرد.

در حالی که وضعیت و شرایط سیاسی داخلی بیشترین حجم خبرهای مربوط به ایران را به خود اختصاص داده است و غالب تحلیل‏های ابراز شده توسط متخصصان و صاحب‏نظران ایرانی و غیرایرانی در درون و بیرون کشور نیز به بحران سیاسی ایران توجه دارد، بحران اقتصادی دیرینه و همه‏جانبه‏ی ایران با این که گریبان‏گیر اکثر قریب به‏اتفاق مردم ایران است، چندان مورد بحث و بررسی قرار نمی‏گیرد.

در رابطه با بحران اقتصادی کنونی ایران، با دکتر فرخ زندی، استاد اقتصاد دانشگاه یورگ در کانادا، گفت‏وگویی کرده‏ام و نخست از ایشان پرسیدم که مهم‏ترین شاخصه‏های بحران اقتصادی ایران در حال حاضر کدام‏ها هستند؟

از سیاست‏های مالی و پولی دولت شروع کنیم؛ کسری بودجه‏ی دولت رو به افزایش است و درآمدهای نفتی‏اش کم‏ می‏شود. در نتیجه دارد به چاپ اسکناس متوسل می‏شود.

قدرت را از بانک مرکزی گرفته است و به بانک مرکزی حکم می‏کند که چگونه سیاست‏اش را انجام بدهد. اقدامات بانک مرکزی در سه سال گذشته، می‏توان گفت معجونی است برای خراب کردن اقتصاد ایران. این سیاست‏های مالی دولت و خارج از تحریم‏های اقتصادی است.

دکتر فرخ زندی، عکس از محمد تاج‌دولتی (زمانه)

مشکل دیگری که دولت ایران در حال حاضر با آن روبرو است، پایین آمدن قیمت نفت و کاهش تولیدات نفتی به خاطر پیر شدن حوزه‏های نفتی است که نیاز به بازسازی و هم‏چنین تکنولوژی نو دارند.

دولت ایران باید در سال نزدیک به ۹ میلیارد دلار سرمایه‏گذاری کند که بتواند چاه‏های نفتی را به شکل سابق‏ نگه‏ دارد. چون بعضی از این حوزه‏های نفتی به ۱۹۲۰ برمی‏گردد. اما این کار را نمی‏کند و مجموعه‏ی سرمایه‏گذاری دولت در حوزه‏های نفتی و گاز مجموعاً بیش از سه میلیارد دلار در سال نیست که یک سوم هزینه‏ی مورد نیاز است.

در نتیجه تولیدات نفت روز به روز در حال کاهش است. در شش ماهه‏ی اول سال گذشته تولید نفت به نزدیک ۳/۵میلیون بشکه در روز سقوط کرد و صادرات که باقی‏مانده‏ی تولیدات و مصرف داخلی است، بیش از حدود دو میلیون بشکه در روز نبود.

با سقوط قیمت نفت و کاهش صادرات، درآمد نفتی دولت شدیداً پایین آمده است و این کاهش درآمد نفت در حال حاضر فقط مصرف تثبیت قیمت ارز ایران می‏شود. در این مورد هم نمی‏تواند موفق شود، چون قیمت ریال در چند ماه گذشته سقوط کرده است.

در نتیجه‏ دولت دارد از صندوق ذخیره‏ی پولی‏ای که چند سال پیش بانک مرکزی برای روز مبادا ایجاد کرده بود، برداشت می‏کند. برآورد می‏شود که سه سال پیش نزدیک به ۸۰بیلیون دلار در این صندوق ذخیره شده باشد. اما رقم‏های فعلی نشان می‏دهد که امروز بیش از ۱۰ تا ۱۵ میلیارد دلار در این صندوق موجود نیست.

یعنی دولت به طور مرتب از این صندوق برداشت می‏کند که بتواند هزینه‏ی سوبسید و تثبیت ریال بکند و هم‏چنین بتواند واردات‏اش را ادامه بدهد.

از سوی دیگر، با بحران اقتصادی که روبرو می‏شویم، می‏بینیم که کارخانه‏ها هر روز دارند تعطیل می‏شوند و آن‏هایی هم که دارند کار می‏کنند، از پس پرداخت دست‏مزد کارگران بر نمی‏آیند. چون این کارخانه‏ها برای تامین هزینه‏های‏شان به بودجه‏های دولتی وابسته هستند و بودجه‏های دولتی هم رو به خشکی می‏رود.

تصویری که شما دارید از اقتصاد ایران ارائه می‏کنید، نشان‏دهنده‏ی آن است که هر حکومتی، نه تنها حکومت کنونی ایران، به این ترتیب با سقوط آزاد روبرو است و در واقع دارد دست به خودکشی می‏زند. آیا می‏شود تصور کرد دولت به بخش مهمی مانند اقتصاد تا این حد بی‏توجهی کند و این وضعیت را برای خودش به‏وجود بیاورد؟

همان‏طور که می‏گویید شرایط فعلی را به دست هرکس بسپارید، وحشت‏زده می‏شود. اما هر مشکل اقتصادی راه‏حل‏هایی هم دارد.

البته ممکن است شما راه‏حلی را مطرح کنید که یک مشکل را حل کنید، اما مشکل دیگری به‏وجود بیاید. این یک پدیده‏ی اقتصادی است. مثلا می‏خواهید تورم را کم کنید، بیکاری افزایش پیدا می‏کند. می‏خواهید سوبسید‏ها را بردارید، تورم بالا می‏رود. ولی نمی‏توان گفت که دولت بی‏گناه است و نمی‏داند چه‏کار باید بکند. خود این دولت، به وجود آوردنده‏ی تمام این مشکلات است.

عدم سرمایه‏گذاری در داخل مملکت، وارد کردن کالا از بیرون به جای تشویق کردن تولیدات داخلی و واردات کالاها از طریق سپاه و بنیادهای مختلف که با دولت احمدی‏نژاد ارتباط نزدیک دارند، نمونه‏هایی از اقدامات دولت‏ هستند که در به‏وجود آوردن این شرایط نقش داشته‏اند.

دولت ایران قدمی پیش گذاشته‏ است که فقط و فقط می‏تواند با بالا رفتن قیمت نفت به سقف بشکه‏ای ۱۵۰دلار تداوم پیدا کند. حتی رسیدن قیمت نفت به ۱۰۰دلار هم مشکل ایران را حل نخواهد کرد. گویی که کسری بودجه بعد از رسیدن قیمت نفت به پایین‏تر از ۸۰دلار به‏وجود خواهد آمد. الان هم که قیمت نفت حدود ۸۰دلار است، ولی نفت ایران سنگین است و در نتیجه قیمت آن ۷-۸دلار پایین‏تر از قیمت بازار است.

به این ترتیب، مشکل اقتصادی ایران، فقط مشکل بودجه‏اش نیست. بلکه مشکلات اساسی‏ای برای خود ایجاد کرده است. زمانی که شما زیادی خرج می‏کنید و زیادی به‏ریز و به‏پاش دارید، درست کردن آن هزینه‏ی زیادی به‏بار می‏آورد.

در شرایط فعلی سیاسی ایران، این‏گونه راه‏حل‏ها خیلی راه‏حل‏های مورد پسندی نمی‏توانند باشند، چون از یک طرف مردم را تحت فشار قرار می‏دهید، از سوی دیگر مردم تحت فشار سیاسی هستند و ممکن است این دو دست به دست هم بدهند و دولت را بیشتر تحت فشار قرار بدهد.

مساله‏ی دیگری که چند هفته‏ای است طرح می‏شود، مساله‏ی آزاد کردن نرخ ارز در ایران است و حتی صحبت از برداشتن سه صفر از جلوی واحد پولی ایران می‏شود. آیا ممکن است این طرح‏ها عملی شوند و در این صورت چه تأثیری می‏تواند در شرایط کنونی اقتصادی ایران داشته باشد؟

واقعیت این است که تومان باید به نرخ واقعی‏اش نزدیک شود تا کلی از مشکلات داخلی مملکت و مشکلات صادرات و واردات حل شود. قیمت واقعی تومان ایران، بر اساس شاخص‏های اقتصادی موجود، نزدیک به دوهزار تومان در برابر یک دلار آمریکا است. یعنی قیمت امروز آن ۱۰۰درصد پایین‏تر از آن‏چه باید باشد، است.

هزینه‏ی پایین نگاه داشتن قیمت تومان در این حد بسیار بالا است و هیچ کشوری در دنیا قدرت آن را ندارد که بتواند ارز را در چنین سطحی تثبیت کند؛ در حالی که تمام فاکتورهای اقتصادی بر علیه‏اش عمل می‏کنند.

در ارتباط با برداشتن سه صفر از واحد پولی ایران، من تصور نمی‏کنم این کار عملی شود. تصور من این است که یک صفر از بین برود. یعنی ریال از بین برود و تومان جانشین آن بشود.

حتی اگر قرار باشد سه صفر هم از بین برود، چنان‏که خیلی از کشورهای دیگر دنیا این کار را کرده‏اند، از بین بردن صفرها مشکلی را حل نمی‏کند. بلکه فقط روکشی روی مساله می‏کشید و مثلا قیمت کالایی به جای یک میلیون تومان، می‏شود ۱۰۰۰تومان جدید و این وجهه‏ی بهتری دارد و آن‏قدر گران به‏نظر نمی‏رسد.

اما اگر زیربنا درست نشود، یعنی سیاست پولی مملکت پشتیبان برداشتن صفرها نباشد، دوباره شش ماه، یک سال و یا دوسال دیگر برمی‏گردیم به همان مشکلی که امروز داریم. ما باید سیاست مالی و سیاست پولی‏مان را درست کنیم و اساساً سیاست اقتصادی جدیدی را بنویسیم.

فرمول اقتصادی امروز ایران در هر کشور دیگری اجرا شود، به همین بدبختی‏ای که ما رسیده‏ایم، می‏رسد این کتاب آشپزی ساخت ایران است که در هر دیگی بیاندازید، سرخواهد رفت.

متاسفانه مسائل سیاسی و مسائل اقتصادی را نمی‏توان از هم جدا کرد و مادامی که رژیم فقط به بقای خود می‏اندیشد، هیچ‏کار اساسی‏ای پیش نمی‏رود.

شکنجه و شکنجه‌گر، تحقیقی درباب «نظام شکنجه» در رژیم آخوندی، نام اثری تحقیقی از کاظم مصطفوی است.

نویسنده در این اثر که از مرز ۴۵۰ صفحه می‌گذرد می‌کوشد چارچوبی دقیق و روشن از مسئله‌ی شکنجه در ایران دوران جمهوری اسلامی به دست دهد. البته بدبختانه نویسنده اغلب حالت شعاری را به کتاب تحمیل می‌کند که به جای آن‌که تاثیر کتاب را شدیدتر کند تاثیر واژگونه می‌گذارد.

استفاده از اصطلاحاتی همانند آخوندی، فریبکاران، «آن بد سگال دوزخی، لاجوردی ابوالاشقیا» و غیره باعث می‌شود که ارزش تحقیقی و علمی اثر تا حدودی خدشه‌دار شود. یعنی در هر حال با کتاب جهت‌داری روبرو هستیم که یک‌سان، به تمامی وابستگان به جمهوری اسلامی، از جمله کسانی که خط مشی متفاوتی برگزیده‌اند، حمله می‌کند.

این مسئله البته قابل درک است، چرا که نویسنده وابسته به سازمان مجاهدین خلق است که در جریان سال‌های متوالی حکومت جمهوری اسلامی به نحو بی‌رحمانه‌ای مورد حمله و هجوم بود و بخش قابل تاملی از نیروهای آن به نحو وحشیانه‌ای شکنجه و قتل عام شده‌اند. در نتیجه می‌توان توجیهی درباره این جهت‌گیری داشت.

کتاب در ۱۵ فصل طبقه‌بندی شده و هر فصل دارای بخش‌بندی‌هایی است که ریز مطالب آن فصل را در بر می‌گیرد. نویسنده در عین حال تاریخچه‌ای از نظامات شکنجه‌گر به دست می‌دهد که نمایش‌گر شباهت قابل تامل همه آن‌ها به یک‌دیگر است.

مقدمه کتاب با این جملات آغاز می‌شود:

«کتابی که در پیش رو دارید کوششی است برای روشن کردن روند شکل‌گیری "نظام شکنجه در رژیم آخوندی.

به خوبی می‌دانیم آخوندها در تنها مقوله‌ای که موفق بوده‌اند سازمان دادن شکنجه بوده است و بس.

خودشان آمار داده‌اند که ایران پیش از انقلاب ۹۹۹۴ زندانی داشته است، اما این تعداد در سال ۱۳۶۰ به ۳۳ هزار رسیده است...

در سال ۶۷ از ۸۰ هزار و ۷۲۶ زندانی نگهداری می‌کرد... در سال ۱۳۵۸به ازای هر ۱۰۰هزار نفر، ۲۵ زندانی وجود داشت، اما در سال ۸۲ این تعداد به ۲۳۲ نفر رسیده است.

ایران ظرفیت نگهداری ۵۰ تا ۶۰ هزار زندانی دارد، در حالی که امروز سه برابر این ظرفیت در زندان‌ها نگهداری می‌شود.»

البته این آمار را روزنامه اعتماد ملی در شانزده آذر سال ۸۵ شمسی در همایش سیر تحول حقوق زندانیان از مشروطه تا امروز به دست داده است. اما کاظم مصطفوی در این کتاب گام‌های بلندی برداشته و می کوشد از «شکنجه به عنوان یک نظام همه‌جانبه، با ریشه‌های تاریخی و مشخص» یاد کند.

او که با زندانیان مجاهد از بند رسته جمهوری اسلامی تماس‌های نزدیکی داشته مجهز به اطلاعات دسته اولی است که کار نگارش این اثر را برای او آسان کرده است.

می‌نویسد:

«شکنجه به عنوان عملی غیرانسانی، جنایتی است علیه بشریت. جنایتی که تحت هیچ‌نام و هیچ‌بهانه‌ای قابل توجیه نبوده و نیست. هم از این‌رو باید برخورد با آن را یکی از شاخص‌های اصلی ارزیابی ترقی‌خواهی هر فرد یا مکتب و جنبشی بدانیم. معیاری که بر بسیاری از دعاوی مهر تائید می‌زند و خزف را از صدف باز می‌شناساند. و بی جهت نیست که به عنوان جنایتی همیشه تکان دهنده در ادبیات و فرهنگ بشری جای خاصی یافته است.»

کتاب در ادامه راه نشان می‌دهد که چگونه به‌رغم آن‌که حداقل از زمان فردیک کبیر مسئله شکنجه به زیر سوال رفته، و از اوایل قرن بیستم مغایر با حقوق بین‌الملل شناخته شده است، اما همچنان به صورت ابزاری در دست قدرت‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مصطفوی نشان می‌دهد که شکنجه در جمهوری اسلامی از نخستین روزهای حاکمیت آن آغاز شده است. اعدام‌های بی‌رویه آغاز انقلاب و ضرب و شتم متهمان، کم‌کم روندی قانونی پیدا کرد و زیر عنوان تعزیر دلایل اسلام پسند باعث توجیه آن شد.

روشن است که از سال ۱۳۶۰ شکنجه به صورت ابزار مخوف جمهوری اسلامی درآمد و کار به جایی رسید که مقامات جهانی نیز نگرانی خود را ابراز کردند. اما شخص خمینی به میدان آمد و «شایعه» شکنجه را انکار کرد.

مصطفوی مدعی است که اکثریت قریب به اتفاق مردان جمهوری اسلامی حداقل در مراسم شلیک تیر خلاص شرکت داشته‌اند. یکی ار آن‌ها را در اوین دیده‌اند که عاجزانه اعلام می‌کرده است که تا این لحظه سر مرغی را نبریده است و قادر به شلیک تیر خلاص نیست. اما ظاهرا شکنجه‌گران عزم جزم کرده بودند تا به جنایات خود جنبه عمومی داده و مردان دولت‌مدار خود را شریک جرم خویش کنند.

شاید به راستی یکی از دلایل سکوت اغلب مردان جمهوری اسلامی نیز همین باشد. دست همه آنها آلوده به جنایتی است که از شر آن خلاصی ندارند.

نویسنده پس از شرحی درباره‌ی نظامات شکنجه در دوران نازی‌ها در آلمان و فرانکو در اسپانیا، سرپاس مختاری در ایران دوره رضا شاه و ژنرال پینوشه در شیلی نشان می‌دهد که چگونه در عاقبت کار گذار همه این شکنجه‌گران به خانه قانون می‌افتد.

او سپس به شرح گزارشات شکنجه در جمهوری اسلامی می‌پردازد و نام‌های یک‌یک شکنجه‌گران را برملا می‌کند.

بخشی از دسته‌های نخست شکنجه‌گران یا کشته شده‌اند و یا به مشاغل دیگری روی آورده‌اند. نویسنده تا جایی که ممکن بوده شرح حالی از این شکنجه‌گران به دست داده است.

فصل ویژه‌ای به شرح احوال لاجوردی اختصاص یافته است. این بخش بسیار مفصل است و تمامی جنبه‌های زندگی لاجوردی را در بر می‌گیرد. سپس به ماموران کوچک‌تر همانند حاج داود رحمانی، اکبر کبیری، مجتبی حلوایی و... می‌پردازد.

فصل ششم به زنان زندان‌بان و شکنجه‌گر اختصاص دارد. در اینجا نیز نام این زنان و شرح اعمال آن‌ها به دست داده شده است.

فصل هفتم به بررسی نام شکنجه‌گران پرونده‌های ویژه اختصاص دارد و نام کسانی را که در قتل‌های زنجیره‌ای، قتل زهرا کاظمی و پرونده‌های مشابه نقش داشته‌اند برملا می‌کند.

مصطفوی می‌گوید که سه تن از اعضای کابینه احمدی نژاد شکنجه‌گر بوده‌اند. فصل نهم به ارگان‌های موازی شکنجه و سرکوب از قبیل نهاد اطلاعات نخست وزیری اختصاص دارد.

شکل‌گیری ارگان اطلاعات سپاه موضوع مورد بررسی فصل یازدهم است. در فصول دیگر نیز نقاب از چهره شکنجه‌گران دیگر برداشته می‌شود. فصل‌های نهایی به مجموعه عکس‌ها و اسناد اختصاص دارد.

کتاب شکنجه و شکنجه‌گر اثر مهم و قابل تاملی است و به یک نقد دقیق و همه‌جانبه از طرف فرد یا افرادی نیاز دارد که دارای اطلاعات دسته اول از زندان‌های جمهوری اسلامی هستند. از آن‌جایی که نام‌های بسیار در کتاب به عنوان شکنجه‌گر آمده است باید در شرایط بی‌طرف‌تری به قضاوت این کتاب نشست.

به طور مثال از اشخاصی نام برده می‌شود که من آن‌ها را به عنوان یکی از زندانی‌های جمهوری اسلامی می‌شناسم. شک نیست که همه‌ی آن‌ها زندان‌بان بوده‌اند، اما این‌که همه‌ی آن‌ها شکنجه‌گر بوده باشند محل تردید است.

احساسی به من می‌گوید که ممکن است کاظم مصطفوی در مورد برخی از افرادی که نام‌شان در کتاب آمده مبالغه کرده باشد. البته من توان آن را ندارم که صحت یا عدم صحت ادعاهای کاظم مصطفوی را ثابت کنم، اما شک ندارم که این کتاب به یکی از کتاب‌های مرجع مطالعاتی تبدیل خواهد شد.

صدای پای بهار می‌آید و چند روز به پایان سال پرتنش ۱۳۸۸ باقی مانده است. خیزش اخیر مردم ایران برای آزادی در ۹ ماه گذشته هزینه‌های زیادی را برای فعالان مدنی، زنان، روزنامه‌نگاران، دانشجویان، کارگران و هنرمندان در بر داشته است.

از بهمن قبادی فیلمساز ایرانی پرسیدم امثال هنرمندانی مثل جعفر پناهی چه خطری برای دولت دارند که دستگیر شده‌اند. همان‌طور که می‌دانید ده‌ها نفر از فیلم‌سازان ایرانی با نوشتن نامه‌ای خواستار آزادی جعفر پناهی شدند، با این حال ایشان هنوز در زندان هستند.

به نظر من، حاکمیت از هنرمند می‌ترسد اما بازداشت جعفر پناهی بیشتر بهانه‌ای برای ایجاد رعب و وحشت در میان فیلم‌سازان و هنرمندان دیگر بود. در جریان این بازداشت، دولت مهم نیست بلکه مهم ضربه‌ای است که بر ملت ایران وارد می‌شود. به جرات می‌توان گفت پناهی جزو بهترین فیلم‌سازهای امروز ایران است. اعتقاد دارم او سال‌هاست که زندانی است و امروز او را به سلول دیگری برده‌اند که انفرادی است. این چند سال سیستم حکومت، روح و احساس جعفر را کشته‌ است. ما باید برای وضعیت جعفر پناهی نگران باشیم که به احتمال زیاد تصمیم دولت از بین بردن تمام احساس اوست تا دیگر نتواند فیلم بسازد.

بهمن قبادی

این که به خاطر جعفر ضد‌نظام حرف بزنیم عمل بدی نیست اما اصل قضیه را فراموش می‌کنیم که نباید احساس جعفر پناهی نابود شود. تلاش خارج و داخل ایران باید این باشد که جعفر هرچه زود‌تر آزاد شود زیرا نمی‌دانیم چه اتفاقاتی در حال رخ دادن است. او هنرمند است، یک نظامی نیست.

او یک آرتیست احساساتی و کاملا شکننده است. باید مراقب جعفر باشیم و اگر در این هفته نیز بیرون نیاید او را از آن جهت که نتواند برای ما فیلم‌های خوب بسازد از دست خواهیم داد، زیرا سیستم می‌داند با هنرمندانش در زندان چه‌ کند. نه‌ تنها جعفر، محمد رسول‌اف نیز از نسل جدید سینمای ایران است و آینده‌ی خوبی دارد. باید تلاش کنیم که او نیز هر چه زودتر آزاد شود.

آقای قبادی، فکر می‌کنید هنرمندانی که در داخل یا خارج از کشور آزاد هستند، برای این مشکل چه‌کاری می‌توانند انجام دهند؟

من از فیلم‌ساز‌های مستقل انتظاری ندارم، سایه‌ی خطر بر سر آنان نیز هست. فیلم‌ساز‌هایی که نان دولت را می‌خورند، در صورت داشتن شجاعت می‌توانند برای جعفر و هم‌کارش کاری کنند. اکثر این فیلم‌ساز‌ها چشم دیدن موفقیت جعفر را نداشتند و ندارند. آن‌ها اگر بخواهند می‌توانند کاری برای آزادی جعفر و نوشتن طومار و امضا گرفتن از اهالی سینما انجام دهند. منتهی نوعی خفقان وجود دارد که انگار سیستم تا کار خودش را نکند، به حرف هیچ‌کس گوش نمی‌دهد. ما امثال جعفر پناهی و بسیاری دیگر از روزنامه‌نگاران و فرهنگیان و هنرمندانی که بی گناه زندانی شده‌اند را دیده‌ایم. حکومت به جز ضربه‌زدن به روح و احساس این آدم‌ها هدف دیگری ندارد.

از جمله آثار جعفر پناهی طلای سرخ، آفساید و بادکنک سفید است

دستگیری جعفر پناهی، از طرف اداره‌ای با عنوان ارشاد اسلامی صورت نگرفته است. به نظرم دستور از مقامات بالا آمده که دولت جرات می‌کند یک هنرمند بین‌المللی را بازداشت کند.

شما چه خاطره‌ای از جعفر پناهی دارید و آیا کارهای مشترکی دارید که بتوانید برای شنوندگان در آستانه‌ی نوروز تعریف کنید؟

در دو سال گذشته به آقای پناهی نزدیک شدم و بیشتر با جعفر و زندگی شخصی او آشنا شدم. او جزو استثنایی‌ترین فیلم‌سازانی است که سینما برایش جدی است و تنها برای سینما مبارزه می کند. یادم است در سینمای ایران همیشه شایعاتی در مورد جعفر وجود داشت که سمپاشی آن از سوی دولت بود. می‌گفتند ایشان می‌خواهد نکات منفی مملکت را نشان دهد و انگار مملکت نکته‌ی منفی یا چیز سیاهی ندارد. چیز‌هایی که در حال حاضر و قبل‌تر در ایران می‌دیدم سیاهی‌هایی است که فیلم‌ساز حق نشان دادنش را نداشت ولی جعفر پناهی جزو سینماگرانی بود که کوتاه نیامد، باج نداد و ایستاد تا حرف خودش را بزند. این چیز‌هایی بود که از جعفر آموختم.

اما تنها هنرمندان نیستند که برای آزادی هزینه پرداخته‌اند. بسیاری از فعالان جنبش زنان نیز هم‌اکنون در بند هستند. محبوبه کرمی یکی از آن‌ها است که از ۱۱ اسفند در اوین به سر می‌برد. از محسن کرمی برادر محبوبه پرسیدم:

آیا شما خبر دارید اتهام ایشان چیست؟

ایشان هنوز به صورت واضح تفهیم اتهام نشده‌اند و در ارتباط تلفنی خیلی کوتاه که از زندان اوین داشتند، فهمیدیم که در بند ۲۰۹ زندان اوین هستند. وی در مورد اتهامش گفت به صورت کامل تفهیم اتهام نشده و بازجویی‌ها ادامه دارد.

شب ۱۱ اسفند که برای بازداشت ایشان به منزل مراجعه کردند، در مورد اتهام ایشان سوال کردم اما بازهم پاسخ روشنی ندادند و گفتند دلیل بازداشت، همان دلایل دفعات قبل است. پیش از این نیز چهار مرتبه بازداشت شدند که پرونده‌ی ایشان تکمیل شد و به دادگاه رفتند. هر چهار مرتبه هم تبرئه شدند.

روزی که برای بازداشت ایشان آمدند، چند نفر بودند و چه چیز‌هایی از منزل شما بردند؟

سه نفر مرد ساعت ۹ شب مراجعه کردند. خودم در را باز کردم. هر چه را که می‌خواستند، مورد تفتیش قرار می‌دادند. تقریبا تمام کتاب‌ها و سی‌دی‌هایی که در خانه داشتیم را به همراه کامپیوتر محبوبه، جمع کردند و بردند.

آیا جهت بازداشت حکمی به همراه داشتند یا خیر؟

حکم بازداشت را به من نشان دادند ولی چیزی راجع به اتهام در آن ندیدم.

در حال حاضر وضعیت ایشان چگونه است؟ زمانی که با شما تماس گرفتند وضعیت روحی‌شان چطور بود؟

خیلی کوتاه صحبت کردند. در سال گذشته مشکلاتی برای ما پیش آمد. مادرمان با بیماری سختی دست به گریبان بود و زمانی که مادرمان را از دست دادیم، محبوبه در بازداشت بود. از این ناحیه ضربه‌ی خیلی سختی به ایشان وارد شد و در همین یک سال گذشته نیز خیلی تحت فشار بود.

پدرمان سن زیادی دارد و از بیماری آلزایمر رنج می‌برد. محبوبه به نوعی پرستاری پدرمان را نیز بر عهده داشت. پدرمان پیش روان‌شناس می‌رفت و تحت درمان بود. به همین دلیل محبوبه در یک سال گذشته بسیار کمتر به فعالیت‌های اجتماعی که قبلا داشت می‌پرداخت و به همین دلیل بسیار متعجبم که چرا بازداشت شد.

محبوبه کرمی، فعال جنبش زنان از ۱۱ اسفند در زندان اوین است

واقعا احساس عجز می‌کنم چرا که حتی نمی‌توانم یک خبر ساده از ایشان بگیرم. نمی‌دانم اتهامشان چیست، در چه وضعیتی هستند و چه کاری می‌توانیم انجام دهیم.

آیا امکان دارد که دادگاه ایشان برگزار شود؟ وکیل‌شان چیزی در این زمینه به شما گفته‌اند؟

با آقای هوشنگ پوربابایی که وکیل ایشان هستند دو یا سه مرتبه صحبت کرده‌ام. ایشان گفتند دادسرای ویژه‌ی امنیت در داخل زندان اوین برقرار شده و نه وکیل و نه بستگان، تا زمانی که خودشان اعلام کنند دادرسی تمام شده یا به مرحله‌ی دیگری رسیده است، هیچ‌کاری نمی‌توانند انجام دهند. هیچ‌کس دست‌رسی به این دادسرا ندارد. وکیل ایشان نیز از این‌که خبری از او بگیرد یا بتواند از اتهام ایشان اطلاع پیدا کند، اظهار عجز می‌کند.

چه مدتی است که شما از محبوبه بی‌خبرید؟

آخرین بار هفته‌ی پیش، تماس تلفنی کوتاهی با ما داشتند.

وضعیت روحی ایشان چه‌طور بود؟

ممکن است حال عمومی خوبی داشته باشد ولی نگران حال روحی ایشان هستم. از جهتی از بیماری پدرش مطلع است و حال خوش‌آیندی ندارد. پدر ایشان دائما دچار حمله‌های خفیف تشنجی می‌شود و ممکن است هر لحظه برایش اتفاقی بیفتد. محبوبه از این جهت نیز بسیار نگران است و در تماس تلفنی‌‌اش تنها جویای احوال پدرمان بود و فکر می کنم همین مسئله او را از نظر روحی تحت فشار قرار دهد.

تقاضای شما از مقامات قضایی چیست؟

از مقامات قضایی به عنوان یک شهروند که بخش اعظم عمرش در این کشور گذشته است، این انتظار را دارم که با منطق دقیق‌ و روشن‌تری با قضایا بر‌خورد کنند. اگر واقعا به کسی اتهامی وارد است، خیلی روشن و صریح آن را به خانواده و خود شخص اطلاع دهند. اگر هیچ جرم مشخصی وجود ندارد، بازداشت یک خانم با این گرفتاری‌های شخصی، یک کار دور از منطق به نظر می‌آید.

بوی عیدی بوی توپ، بوی کاغذ رنگی...
و هزار چیز دیگر که انسان را به کودکی‌هایش می‌برد.

شب عید برای من همیشه یادآور خاطرات کودکی‌ام بوده است. روزهای آخر که منتظر تحویل سالی، مامان بزرگ‌ها مشغول شستن و پهن‌کردن لباس‌ها هستند و مادرها قالی و قالیچه می‌شویند. وقتی رنگ‌های قالی کچ می‌کند و سمت چاهک آب می‌رود، تو در این سرمای نیم‌بند، کنار شکوفه‌های خوش‌رنگ گلابی توی حیاط نشسته‌ای و با نگاه‌کردن به تمام این‌ها با خود میگویی: «عید داره میادا، عید داره میاد.»

همیشه شب‌های آخر سال، نمی‌دانم چرا ولی برای من به جای خوشحالی غم دارد. با خودت میگویی از دست‌دادن یک سال و یک روز دیگر از زندگی شاید تو را پیرتر می‌کند. درست برعکس روزهای کودکی، که از درس و مشق خلاص می‌شدم و معلم به اندازه دو کتاب مشق می‌گفت. تو هم با خود می‌گفتی: «ولش کن، وقت زیاده، ۱۷-۱۸روز تعطیلیم». این روزها مثل برق و باد می‌گذشت و تو به روی خودت نمی‌آوردی.

پول‌های عیدی، ۱۰ تومانی و ۵ تومانی‌ها، لحظه‌ی تحویل سال... .
همه‌ی این‌ها خاطره بود و تو با خود می‌گویی آدم‌ها با بزرگ‌شدنشان از همه این‌ها دور می‌شوند. انگار عید دیگر رنگ و لعاب قدیم را ندارد.

آدم‌ها، ریز و درشت همگی آرزو دارند. شب عید بهانه است و همه می‌خواهند از آرزوهایشان بگویند. از این بگویند که خوشحال‌اند و هنوز آرزویی دارند.

راستی
آدم با آرزو زنده است، نه؟

در این روزهای پایانی سال؛ آخرین برنامه‌ی موسیقی مقامی ترکمن را خدمت‌تان تقدیم می‌کنیم.

همان‌طور که در آغاز هم گفته بودم بدون ‌شک؛ ساخت این نوع برنامه‌ها کم و کاستی‌هایی دارد که امیدوارم بر من ببخشایید و آن‌را به حساب بضاعت کم من بگذارید.

موسیقی نواحی میهن‌مان هر یک به اقیانوسی می‌مانند که خوب است هر کسی به فراخور حال خودش و امکانات‌اش پیاله‌ای، جرعه‌ای و یا قطره‌ای از آن بنوشد.

قراراست در این برنامه با گروه موسیقی «دولت‌محمد آزادی» بیشتر آشنا شویم؛ اما پیش از آن به نکاتی اشاره می‌کنم که هریک بخشی از موسیقی ترکمن هستند و ما به آن‌ها نپرداخته‌ایم.

جُوق‌جُوق

یکی از تکنیک‌های مهمی که خواننده‌های ترکمن در حین خواندن از آن استفاده می‌کنند «جُوق‌جُوق» است.
می‌توان گفت جُوق‌جُوق غلت‌ها و تحریرهای خاصی است که خواننده‌ی ترکمن در حین اجرا از آن استفاده می‌کند. نحوه‌ی‌چگونگی اجرای جُوق‌جُوق میزان مهارت خواننده را نشان می‌دهد.

تعدادی از اعضاء گروه موسیقی دولت‌محمد آزادی

روایت است که می‌گویند زمانی «بخشی» ترکمنی سوار بر اسب از بیابانی عبور می‌کرده. در طول راه به چشمه‌ای برمی‌خورد.

بخشی کنار چشمه رفته و اسب‌اش را سیراب می‌کند. وقتی برای ادامه‌ی راه سوار بر اسب می‌شود، «دوتار»ش را در دست می‌گیرد. همین‌طور که اسب یورتمه می‌رفته بخشی هم دوتار می‌زده و آواز می‌خوانده.

کسانی که اسب سواری کرده‌اند می‌دانند که اسب بعد از خوردن آب وقتی یورتمه می‌رود؛ صدایی از جابه‌جا شدن آب در شکم اسب حس می‌شود. ترکمن‌ها به این صدا «جُوق‌جُوق» می‌گویند.

از راست به چپ مجید تکه، حمید تکه، عیدمحمد برداره

بخشی احساس می‌کند که صدای جوق‌جوق شکم اسب از ریتم خاصی پیروی می‌کند و همراه با آن صدا؛ بخشی هم دوتار می‌نوازد و هم خواندن‌اش را بر حسب صدای جوق‌جوق تنظیم می‌کند. از آن پس جوق‌جوق در بین خواننده‌های ترکمن مرسوم می‌شود.

اما این‌که جوق‌حوق در چه جاهایی مورد استفاده قرار می‌گیرد دو نکته برای آن بازگو می‌کنند.

در مواردی که نیاز است در مراسمی؛ حالا به هر دلیلی؛ بیت‌هایی از شعر خوانده نشود؛ و به‌عبارتی قسمتی از ترانه سانسور شود خواننده به جوق‌جوق متوصل می‌شود. و باز می‌گویند جوق‌جوق در واقع حالت گریه و ناله‌ای را دارد که خواننده در حین خواندن برای بیان احساس‌اش استفاده می‌کند.

«ذکر خنجره» یا «پُرخوانی»

ذکر خنجر یکی از آئین‌های قدیمی ترکمن است که پیش از ظهور دین اسلام، توسط «شامان»ها یا «شَمن»ها اجرا می‌شده است. به‌این صورت که چند نفر؛ که حتما باید تعدادشان فرد باشد و از پنج نفر هم بیشتر باشند؛ حلقه‌ای را درست می‌کنند؛ در گذشته در میان این حلقه آتش هم برپا می‌کرده‌اند؛ و معمولآ برای آماده شدن و رفتن به میدان جنگ آن‌را اجرا می‌کرده‌اند.

شمن دوتار می‌زده و اشعار حماسی یا عرفانی می‌خوانده. کلماتی هم توسط گروهی که حلقه زده‌اند به‌صورت ریتمیک خوانده می‌شده.

البته برای موسیقی درمانی هم از ذکر خنجر استفاده می‌شده که هنوز هم کماکان تعداد انگشت شماری هستند که چنین مراسمی را اجرا می‌کنند.

امروزه در اکثر موارد به‌جا آوردن آئین ذکر خنجر حالت نمایشی دارد که در جشن‌واره‌ها و مراسم برای زنده نگاه‌داشتن این آئین اجرا می‌شود.

ذکر خنجر و پرخوانی هم با نواختن دوتار همراه بوده و هست و هم بی آلت موسیقی برگزار می‌شود.

بعد از ظهور دین اسلام «شمن»‌ها جای خود را به «پُرخوان»‌ها را داده‌‌اند. روایت است که می‌گویند «پرخوان» شاید «پری‌خوانی» باشد؛ چون معتقدند پرخوان‌ها با جن و پری ارتباط برقرار می‌کنند.

از راست به چپ سولماز تکه، سولگون تکه، جرن تکه و آی‌سونا گوکلانی؛ عکس‌ها، مینو صابری، زمانه

گروه موسیقی «دولت‌محمد آزادی»

لازم می‌دانم بگویم؛ خانواده‌ی «تِکه» انصافآ همراهان خوبی برای من بودند تا بتوانم بخشی از این برنامه‌ها را تهیه کنم. ضمن تشکر از این خانواده‌ی هنرمند؛ به معرفی تعدادی از اعضاء گروه موسیقی دولت‌محمد آزادی می‌پردازم.

ما در طی برنامه‌هایی که تا کنون داشتیم از هنرنمایی این گروه زیاد شنیده‌ایم. گروه موسیقی دولت‌محمد آزادی؛ به سرپرستی مجید تکه از 18 نوازنده و خواننده تشکیل شده است.

حمید تکه

«مجید تکه» بخشی نام‌دار ترکمن دوتار می‌نوازد. با مجید تکه در برنامه‌های قبل آشنا شده‌ایم و از صحبت‌های‌شان در چند برنامه استفاده کردیم.

«عیدمحمد بَرداره» کمانچه‌نوازی این گروه را بر عهده دارد. عیدمحمد از کمانچه‌نوازان نامی ترکمن می‌باشد.

سولماز تکه، فرزند مجید تکه، هم دوتار می‌نوازد؛ هم زنبورک می‌زند و هم به همراه گروه آواز می‌خواند.
جرن تکه و سولگون تکه هم که باز از فرزندان مجید تکه هستند در این گروه هم زنبورک می‌زنند و هم دوتار می‌نوازند و با گروه هم‌خوانی می‌کنند.

«آی‌سونا گوکلانی» یکی از زنان گروه موسیقی دولت‌محمد آزادی است که دوتار می‌نوازد. «حمید تکه» نوجوان هنرمند ترکمن هم خواننده‌ی این گروه است و هم دوتارنواز است. حمید تکه تا کنون در چند جشنواره، مقام نخست خوانندگی را در بخش نوجوانان کسب کرده است. حمید تکه 13 ساله؛ پسر مجید تکه هست.

اکثر اعضاء گروه موسیقی دولت‌محمد آزادی از جمله مجید تکه؛ ساکن شهرستان گنبد کاووس هستند.

اتحادیه اروپا تصمیم دارد برای جلوگیری از اخلال ایران در امواج ماهواره‌ای اقدام کند.
این مطلب امروز جمعه در متنی که مورد توافق سفیران کشورهای اتحادیه اروپا در بروکسل قرار گرفت منتشر شد.

در این متن آمده‌است که «کشورهای اروپا مصمم‌اند برای پایان بخشیدن به اخلال غیر قابل قبول ایران در پخش امواج ماهواره‌ای و سانسور اینترنتی دست به اقداماتی بزنند.»

بریتانیا، فرانسه و آلمان روز چهارشنبه از اتحادیه اروپا خواستند اقداماتی علیه توان سانسور ارتباطاتی و ماهواره‌ای ایران انجام دهد.

سه وزیر خارجه این کشورها در نامه‌ای مشترک به کاترین اشتون، رئیس امور خارجه اتحادیه اروپا از این اتحادیه خواسته‌اند فروش فناوری‌هایی که می‌تواند برای سرکوب و سانسور توسط ایران استفاده شود را محدود کند.

مسئله اقدام علیه پارازیت ماهواره‌ای و سانسور اینترنتی توسط ایران قرار است در نشست دوشنبه آینده اتحادیه اروپا بررسی شود ولی امروز در پیش‌نویس متنی که برای این نشست آماده شده آمده‌ است:
«اتحادیه اروپا از مقامات ایران می‌خواهد تا اخلال در برنامه‌های ماهواره‌ای و سانسور اینترنتی را متوقف کند بلادرنگ به این اختلال الکترونیکی پایان ببخشد.»

این متن در ادامه می‌نویسد:
«اتحادیه اروپا مصمم است این موضوعات را دنبال کند و اقداماتی را جهت پایان بخشیدن به این وضعیت ناپذیرفتنی اعمال کند.»

روز چهارشنبه شرکت فرانسوی یوتل‌ست نیز اعلام کرد که طی ۹ ماه گذشته دو شکایت رسمی علیه ایران اقامه کرده‌ است. این شرکت خدمات‌رسان ماهواره‌ای می‌گوید موضوع این شکایت‌ها «ارسال عمدی پارازیت» از سوی ایران با هدف قطع رسانه‌های فارسی ‌زبان مانند بی‌بی‌سی و صدای آمریکا است.

تشدید قطع کانال‌های ماهواره‌ای و شنود مکالمات تلفنی شهروندان از جمله اقدامات دولت ایران پس از انتخابات دهم ریاست‌جمهوری بوده‌ است.

از اواسط قرن چهارده میلادی تا اواسط قرن شانزده، موج جدیدی از قصه‌نویسان اومانیست در ایتالیا، اسپانیا، فرانسه و انگلیس دست به تالیف قصه‌هایی زدند که هر چند از شیوه‌های روایت قرون وسطی بهره می‌بردند ولی با وارونه‌کردن مضمون اساسی آن‌ها قادر گشتند تا زمزمه‌های انسان محوری و تمایلات زمینی را جانشین زهد و تقوای خشک مذهبی سازند.

ماجرای شوالیه‌های نجیب ولی جنگجو و داستان‌های اخلاقی جای خود را به سفرنامه‌های تخیلی، طنز‌آلود و خاطرات مردان و زنان ماجراجو و شروری داد که به دنبال ثروت و شهرت و به انگیزه بالا رفتن از سلسله مراتب اجتماعی حاضر به هر کاری بودند.

داستان‌های دنباله‌دار و چندین مرحله‌ایی فرانسوا رابله، به سرآمد دهن‌کجی به بنیادهای اساسی مسیحیت تبدیل شد

«بوکوچیو» ایتالیایی زودتر از بقیه نویسندگان رنسانس در اواسط قرن چهارده میلادی، نگاه تمسخر آمیزش را متوجه فساد و دغل‌کاری کشیشان کلیساها کرده بود. او در«سفرنامه ده روزه»¹ قصه حاکمان حریص دادگاه‌های مذهبی و کلک‌هایی که به بهانه دفاع از مذهب می‌زنند را به رشته تحریر در آورد و در یکی دیگر از قصه‌هایش، حرص و طمع کشیشان را به باد سخره گرفت.

«تامس مور» در اوائل قرن ۱۶ در سفرنامه خیالی‌اش به «اتوپیا» رفت و ضمن به تصویر کشیدن مدینه فاضله، به تشریح آزادی مذاهب به عنوان یکی از ارکان اساسی‌ اتوپیا پرداخت. در سرزمین خیالی آقای مور، تحمل حضور مذاهب مختلف امری عادی بوده است.

سفرنامه‌های زیادی در جامعه باب شد که روایت‌گر آن مردان جهان‌دیده‌ایی بودند که از سرزمین‌های جدید و عادات و رسوم مختلف سخن می‌گفتند. جستجو و کشف سرزمین‌های جدید در درون قصه‌ها، قادر بود به بخشی از کنجکاوی‌های جدید بشر آن دوره پاسخ دهد. کنجکاوی‌های تازه‌ایی که رابطه مستقیم با اولین تجارب دریانوردی استعمار اروپا در دنیاهای کاملا ناشناخته داشت.

فرانسوا رابله

برای گریز از خطر تکفیر و در آتش افکنده شدن و برای فرار از دست سانسور، بسیاری از نویسندگان رنسانس و صاحب نظران اومانیست را بر آن داشت که آثار خود را بدون نام چاپ کنند. اتوپیای تامس مور و قصه‌های بسیار استقبال شده «ماجرای زندگی لازاریو» (که برای اولین بار حوادث زندگی قهرمانانی از طبقه فقیر را ترسیم کرده است) بدون نام نویسندگانشان به زیر چاپ رفتند.

در این میان داستان‌های دنباله‌دار و چندین مرحله‌ایی فرانسوا رابله، به سرآمد دهن‌کجی به بنیادهای اساسی مسیحیت تبدیل شد. رابله ضمن حمله به دانشگاه‌های فرانسه و به هجو کشیدن دانش منجمد اسکولاستیکی آن‌ها، بیش از هر چیز به هسته اصلی تفکرات زهد و تقوای ماوراء زمینی در کاتولیزم حمله کرد.

مسیحیت غرق شده در منطق سفسطه‌گرایانه اسکولاستیک در قرون وسطی، تقاص گناه آدم و حوا را که از بهشت به دور انداخته شده بودند بر دوش فرزندانشان افکند. بشر برای بازگشت به شکل ایده‌ال اولیه حق نداشت از مادیات لذت ببرد. همه چیز می‌بایست در خدمت برگشتن به سمت خدا باشد.

رابله درست بر عکس عقاید فوق، در داستان‌هایش به وصف زندگی فرخنده و پر میمنت و کاملا روزمره پای فشرد. قهرمان اصلی داستان‌های او یک غول خوش خوراک و خوش لباس و خوش نوش است که هم خودش و هم بقیه قهرمانان اطراف او در بند عشق و لذت جنسی و شادی زمینی بودند.

رابله از حربه طنز و هجو استفاده کرد تا بتواند ضمن ساختن دنیای وارونه همه قرار و مدارهای سنت و عرف را در هم بریزد

رمان بلند رابله «پونتاگرویل»، ماجرای زندگی غول تحصیل‌کرده‌ایی بود که دست از ادامه تحصیل در دانشگاه پاریس و سایر دانشگاه‌های فرانسه کشید چون به این نتیجه رسید که دانش آن‌ها با زندگی معاصر او همخوانی ندارد. شخصیت غول که قهرمان اصلی داستان است در حقیقت سمبل صریح‌ترین مدل تقابل با مذهب قرون وسطی گشت.

رابله از حربه طنز و هجو استفاده کرد تا بتواند ضمن ساختن دنیای وارونه «موندو اینورسه»(۲) همه قرار و مدارهای سنت و عرف را در هم بریزد و به جای آن مواضع جدید رفتاری و اخلاقی خود را مطرح سازد. ترفندی که در ضمن او را از حکم تکفیر و در آتش افکندن مبری می‌ساخت.

رابله در بخش‌های متوالی داستانش حتی ریشه‌های آبا و اجدادی را به مضحکه می‌گیرد. او اشرافیت، نجابت، اصل و نصب و خون پاک را وارونه می‌سازد. رابله حتی ترتیب نوشتن داستانش نیز از وحدت زمان برخوردار نیست. داستان پدر او که غولی است ساکن «اتوپیا» و مثل خودش دانشگاه رفته، بعد از قصه خودش «پونتاگرویل» در کتابی دیگر بعد از داستان پسر به چاپ می‌رسد.

برای دانشمندان دانشگاه‌های اسکولاستیک، تکنولوژی اصل و اساس بود ولی برای نویسنده اومانیستی چون رابله، زبان به مهم‌ترین شاخه علوم انسانی تبدیل گشت. رابله متخصص بازی با کلمات و نام‌هاست، به هم ریختن کلمات و نام‌ها در ترتیبی بازی‌گوشانه در سرتاسر داستان‌هایش به چشم می‌خورد. رابله به همین نحو اسم خودش را نیز با یکی از فرمول‌های درهم چیدن حروف، عوض کرده و از آن به بعد آثارش را با اسم قلمی خویش به چاپ می‌رساند.

strong>می خوردن و شاد بودن آئین منست
فارغ بودن ز کفر و دین، دین منست
گفتم به عروس دهر کابین تو چیست؟
گفتا دل خرم تو کابین من است

در آستانه‌ی نووز و هم‌راه با به‌ترین آرزوها برای شما، گشت و گذاری می‌کنیم در احوال مرد بزرگ علم و ادب کهن ایران، حکیم عمرخیام و تورقی می‌کنیم در «نوروزنامه»، یکی از کتاب‌های به جا مانده از او.

مجسمه‌ی خیام، اثر صدیقی

زندگی خیام

از زندگی خیام اطلاعات دقیق و مشروحی به جا نمانده است. مورخان و تذکره‌نویسان پس از خیام هم‌وراه او را به خاطر تعصبات دینی مورد طعن و نفرین قرار داده و به اختصار از او سخن گفته‌اند. از جمله نجم‌الدین رازی در «مرصاد العباد» درباره‌ی خیام می‌نویسد:

«... یکی از فضلا که بنزد نابینایان بفضل و حکمت و کیاست معروف و مشهور است و آن عمر خیام است، از غایت حیرت و ضلالت این بیت را میگوید، رباعی: در دایره‌ای کامدن و رفتن ماست/ آن را نه بدایت، نه نهایت پیداست/ گس می‌نزید دمی در این عالم راست/ کی آمدن از کجا و رفتن بکجاست.»

آن چه که می‌توان با اطمینان درباره‌ی خیام گفت، این است که حکیم ابوالفتح عمربن ابراهیم خیامی نیشابوری ریاضی‌دان، منجم و پزشک و حکیم و فیلسوف و شاعر ایرانی در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری برابر با اواخر قرن یازدهم و اوایل قرن دوزادهم میلادی زندگی می‌کرد و کتاب‌ها و رساله‌های بسیاری به فارسی و عربی، از جمله ترجمه‌ی «خطبة الغرا» ابوعلی سینا از او باقی مانده است. خیام پزشک و منجم دربار جلال‌الدین ملکشاه سلجوقی بود.

همه‌ی ما داستان ِ «سه یار دبستانی» یعنی دوستی خیام و حسن صباح و خواجه نظام الملک را شنیده یا خوانده‌ایم. ذبیح‌الله صفا در کتاب «تاریخ ادبیات ایران» با تطبیق سال‌های تولد و وفات و صادق هدایت در پیش‌گفتار «ترانه‌های خیام»، داستان دوستی ِ این سه تن را نامحتمل می‌دانند.

خوی خیام

ابوالحسن علی بن زید بیهقی که در جوانی خیام را دیده بود، درباره‌ی او می‌نویسد: «خویی تند داشت، ذکای او چنان بود که در اصفهان هفت بار کتابی را خواند و حفظ کرد و چون بنیشابور بازگشت آنرا املاء نمود و بعد از آنکه املاء او را با نسخه‌ی اصل مقابله کردند بین آنها تفاوت بسیار ندیدند. وی در تصنیف و تعلیم صنت داشت.»

ذکا به معنی هوش‌مندی،تیزهوشی و صنت به معنی ِ بخل شدید است. ذبیح الله صفا نیز در «تاریخ ادبیات ایران» می‌نویسد: خیام «با همه‌ی فرزانگی مردی تندخوی بود و ... مورد کینه‌ی علماء دین..» صادق هدایت نیز با مراجعه به کتاب‌های مختلفی که در آن‌ها از خیام یاد شده، در مقدمه‌ی «ترانه‌های خیام می‌نویسد: خیام « آدمی خشک، و بدخلق و کم حوصله بود.»

شعر خیام

تمام آن‌هایی که تاریخ ادبیات ایران را نوشته‌اند در این نکته متفق ‌القول‌اند که خیام در عصر خود شهرتی در شعر و شاعری نداشت. در آثار به جامانده از آن دوران، جز یکی دو مورد بیش‌تر از از او به عنوان شاعر یاد نمی‌کنند. هدایت علت را از جمله در ترس او از تکفیر دانسته و می نویسد: «... گویا ترانه‌های خیام در زمان حیاتش بواسطه‌ی تعصب مردم مخفی بوده و تدوین نشده ...»

نوروزنامه منتسب به خیام؟

علی حصوری، که در سال‌های اخیر «نوروزنامه» را تصحیح و به چاپ رسانده است، در پیش‌گفتار چاپ نخست می‌نویسد: «نگاشتن کتاب – یا یادداشت‌های آن – در حدود سال ۴۹۵ هجری قمری صورت گرفته است» و اضافه می‌کند «نوروزنامه را ... منسوب به خیام شمرده‌اند. اما می‌توان اطمینان کرد که خیام یادداشت‌هایی فراهم آورده بود تا از آن کتابی درباره‌ی نوروز بپردازد. و شاید ... یادداشت‌هایش پس از او به وسیله‌ی دیگران به شکل کتاب موجود در آمده است.» همو در «یادداشتی بر چاپ سوم» می‌نویسد:

«در عده‌ای از رسائل خیام اصلا مقدمه‌ای وجود ندارد و کاملا شبیه یادداشت علمی هستند و نه کتاب یا رساله، در آن‌هایی هم که هست، مطالبی وجود دارد که به هیچ روی با افکاری که در رباعیات دیده می‌شود مناسبتی ندارد و روشن است که به قصد تقیه به این رساله افزدوه شده است. این مقوله خود مبحثی است که در حال حاضر که پس از بیست سال اجازه چاپ کتاب داده شده است، بیش از این نمی‌توان به آن پرداخت.» از قرار آثاری از خیام باقی مانده که پس از این همه سال هنوز اجازه‌ی انتشار ندارد.

صادق هدایت نیز در مقدمه‌ی «ترانه‌های خیام» می‌نویسد: «آیا می‌توانیم در نسبت این کتاب به خیام شک بیاوریم؟ البته از قراینی ممکن است. ولی ... تا زمانی که یک سند مهم تاریخی بدست نیامده که همین کتاب نوروزنامه که در دست است به نویسنده مقدم بر خیام نسبت بدهد هیچگونه حدس و فرضی نمیتواند نسبت آنرا از خیام سلب کند.» و نیز: «خیام شاعر، عالم و فیلسوف خودش را یکبار دیگر در این کتاب معرفی می‌کند.»

نوروزنامه

خیام در نورزنامه با نثری بسیار ساده و شیوا و در عین حال زیبا ضمن برشمردن ِ علت‌های پیدایش نوروز به پادشاهان بانی آن می‌پردازد. نمایی از مراسم و آداب جشن نوروز در نزد پادشاهان ساسانی به دست می‌دهد و به توصیف شیوه‌ی حکومتی و شغل‌ها و رسوم و فنونی که بنا نهاده‌اند، می‌نشیند. نوروزنامه رساله‌ای است در چهارده باب.

باب اول: «آغاز کتاب نوروزنامه: در این کتاب که بیان کرده آمد در کشف حقیقت نوروز که به نزدیک ملوک عجم کدام روز بوده است و کدام پادشاه نهاده است و چرا بزرگ داشته‌اند آن را و دیگر آئین پادشاهان و سیرت ایشان در هر کاری مختصر کرده آید.» در این باب خیام علت نام‌گذاری ماه‌های ایرانی را نیز برمی‌شمرد. به مثل: «اسفندار مذماه، این ماه را بدان سبب اسفندار مذ خوانند که اسفند به زبان پهلوی میوه بود یعنی اندر این ماه میوه‌ها و گیاهان دمیدن گیرد.»

باب دوم «اندر آئین پادشاهان عجم» است. خیام در این باب از شیوه‌ی حکم‌رانی و آداب و رسوم «ملوک عجم» چون «خوان نهادن» و «داد دادن» و «عمارت کردن و دانش آموختن و حکمت ورزیدن و دانایان را گرامی‌ د اشتن» می‌گوید و از جمله می‌نویسد: «... دست‌ها [ی] تطاول کوتاه بودی و عمال بر هیچ‌کس ستم نیارستی کردن... از بیم پادشاه.»

باب سوم در «آمدن موبد و موبدان و نوروزی آوردن» است: «آئین ملوک عجم ... چنان بوده است که روز نوروز... موبد موبدان پیش ملک آمدی با جام زرین می و انگشتری و درمی و دیناری خسروانی و یک دسته خوید سبز رسته و شمشیری و تیر و کمان و دوات وقلم و استر و بازی و غلامی خوب‌روی و ستایش نمودی و نیایش کردی او را به زبان پارسی... جام به ملک دادی و خوید در دست دیگر نهادی و دینار و درم در پیش تخت او بنهادی و بدین آن خواستی که روز نو و سال نو هر چه بزرگان اول دیدار چشم بر آن افکنند تا سال دیگر شادمان و خرم با آن چیزها در کامرانی بمانند.»

دیگر باب‌های «نوروزنامه» عبارتند از:«اندر یادکردن زر و آنچه واجب بود درباره‌ی او»، «اندر علامت دفین‌ها»، «یادکردن انگشتری و آنچه واجب آید درباره‌ی او»، «یادکردن خوید و آنچه واجب آید درباره‌ی او»، «یادکردن شمشیر و آنچه واجب آید درباره‌ی او»، «یاد کردن تیر و کمان و آنچه واجب آید درباره‌ی او»، «یاد کردن قلم آنچه واجب آید درباره‌ی او»، «یاد کردن اسپ و هنر او و آنچه واجب آید درباره‌ی او»، «اندر ذکر باز و هنر او و آنچه واجب آید درباره‌ی او»، «حکایت اندر منفعت شراب»

و سرانجام «گفتار اندر خاصیت روی نیکو»

خیام در در سطر اول باب «حکایت اندر منفعت شراب» می‌نویسد:« دانایان طب چنین گفته‌اند چون جالینوس و سقراط و بقراط و بوعلی سینا و محمد ذکریا که هیچ چیز در تن مردم نافع‌تر از شراب نیست.» و پس از وصف شراب و تاثیرات آن «...فصلی در منفعت شراب و مضرت و دفع مضرت» آن می‌نویسد و از دوازده نوع شراب نام می‌برد. در مورد «شرابی که به ترشی می‌زند» چنین آورده: «مردمانی را که معده‌ها و جگرهای گرم دارند شاید. مضرتش: آروزی مجامعت ببرد و پیها را سست کند. دفع مضرتش: با سپیدباهای چرب و حلوا و شیرینی خوردن تا زیان ندارد.»

نقل‌قول‌ها به ترتیب سال انشتار از کتاب‌های زیر است: «ترانه‌های خیام، صادق هدایت، چاپ جدید، بهار ۱۳۵۶، انتشارات جاویدان»؛ «تاریخ ادبیات ایران، دکتر ذبیح‌الله صفا، انتشارات فردوس، چاپ هفتم، ۱۳۷۲»؛ «نوروزنامه، نوشته‌ی عمربن خیام نیشابوری، به کوشش علی حصوری، نوبت دوم، نشر چشمه، زمستان ۱۳۸۲.

چهارم دی‏ماه سال جاری، آقای احمدی‏نژاد لایحه‏ی بودجه‏ی سال ۸۹ را برای بحث و بررسی به مجلس ارائه کرد. این یعنی تأخیری نزدیک به دو ماه از مهلت قانونی که تقریبا در تمامی پنج سال گذشته‏ی ریاست دولت آقای احمدی‏نژاد اتفاق افتاده است.

در این برنامه‏ی «روی خط زمانه» به این مجموعه پرداخته‏ام و اولین پرسشی که در این رابطه پیش می‏آید، این است که دلیل اختلاف محاسبه‏ی ۵۰درصدی میان دولت و مجلس چه بوده است؟

محمدرضا بهزادیان می‌گوید دولت حجم درآمد نفت در بودجه سال آتی را غیرواقعی دیده بود

آقای محمدرضا بهزادیان، رییس پیشین اتاق بازرگانی تهران معتقد است که اساساً چنین درخواستی از جانب دولت فراقانونی بوده است:

سقف یارانه‏ها، مطابق قانون مصوب، حداقل ۱۰هزار میلیارد تومان و حداکثر ۲۰هزار میلیارد تومان بود. آن‏چه دولت به مجلس آورده بود، عملا خلاف قانون و یا ورای قانون بود. ولی به هرشکل مجلس آن را به حد مقرر قانونی‏اش رساند.

بودجه‏ی مورد تقاضای دولت در مجموع ۳۶۸هزار و ۵۵۰میلیارد تومان بود و با وجود کاهش ۵۰درصدی درآمد یارانه‏ها، بود‏جه‏ی ۳۶۸هزار میلیاردتومانی، یعنی بودجه‏ای نزدیک به مبلغ مورد تقاضای دولت در مجلس تصویب شد. در باره‏ی این که چگونه چنین اتفاقی می‏افتد، آقای بهزادیان می‏گویند:

به طور خیلی روشن، ارقام (شاید بشود گفت) بادکرده‏ی درآمدی که در لایحه‏ی دولت بوده و با همه‏ی جرح و تعدیلی که در مجلس شده، چون برای آن هزینه‏ تراشیده‏ شده بوده نتوانسته خیلی اصلاح شود، به دلیل این است که عملا دولت برای جواب دادن به هزینه‏های بالای خود و بریزو بپاش‏هایی امثال سفرهای استانی و … که دارد، حجم هزینه‏ای بودجه را بسیار بالا پیش‏بینی کرده بود.

حتی درآمد نفت را غیرواقعی دیده بود و عددی هم که برای درآمد هر بشکه نفت در بودجه بود، حتی اگر رقم‏های مخفی که در سایر مواد و ردیف‏ها بود را نگاه می‏کردیم، شاید حدود ۲۰دلار بالاتر از این رقم را پیش‏بینی کرده بود.
بنابراین به هیچ‏عنوان تامین این هزینه‏ها را نمی‏شد به دوش افزایش قیمت نفت بگذارند یا در رقم نفت ببینند. مقداری ازآن را باز در همان صندوق تامین توسعه‏ی ملی دیده بودند که مجلس جلوی آن را گرفت.

اما به هرحال، وقتی مجلس در جاهایی مثلا مانع از دست‏اندازی به صندوق توسعه‏ی ملی می‏شود و یا در حجم پرداخت یارانه‏ها، جلوی دولت را می‏گیرد، باید جایی را افزایش بدهد که توازن به‏هم نخورد.

یکی از مواردی که کاهش درآمد دولت را در ارتباط با یارانه‏ها جبران می‏کند، به گفته‏ی نمایندگان مجلس، افزایش تعرفه‏های واردات کالاها است. برخی معتقدند این امر باعث افزایش قیمت‏ها و فشار به واردکنندگان می‏شود. آقای بهزادیان به این تاثیر خیلی باور ندارند:

در اقتصاد ما و هر اقتصادی وقتی ضرایب مالیاتی را بسیار بالا می‏برند، تقلب و فساد مالیاتی افزایش پیدا می‏کند. در کشور ما هم در وضعیت موجود چنین است. طبیعتاً در تعرفه‏های بالا این امر تشدید خواهد شد و تقلب تعرفه‏ای افزایش پیدا می‏کند.

محمدرضا بهزادیان، رییس پیشین اتاق بازرگانی تهران

در گمرک ایران برای قیمت‏ها سی‏دی وجود دارد. هیچ قیمتی در گمرک ایران عملا واقعی نیست. یعنی اگر درست دقت کنیم، قیمت جهانی اکثریت کالاها و مخصوصا کالاهای اساسی با قیمتی که گمرک ایران به عنوان ملاک محاسبه‏ی تعرفه می‏گیرد، شاید تا ۵۰درصد تفاوت داشته باشد.

اما ایشان تاثیرات سوء دیگری را در نتیجه‏ی این افزایش قیمت تعرفه‏ها نام می‏برند:

هرچه عدد تعرفه را بالا ببرند، این رقم غیرواقعی‏تر و کوچک‏تر می‏شود. هرچه عدد تعرفه را بالا ببرند، قاچاق بیشتر می‏شود. هرچه عدد تعرفه را بالا می‏برند، اظهار غلط و رشوه‏ی حاصل از آن و فساد اداری حاصل از آن، بیشتر می‏شود.

البته در سال‏های اخیر دیده‏ایم که تعرفه‏ها بسیار شناور بوده‏اند. در زمان‏های مختلف و در عرض دو ماه مانند آن‏چه اخیراً در مورد مرکبات دیدیم، خود دولت تعرفه را از صفر تا ۵۰درصد تغییر می‏دهد.

بنابراین می‏توان از افزایش قیمت تعرفه‏ها، به عنوان یک عددسازی در بودجه برای تامین هزینه‏های دولت نام برد. ممکن است این عددها بعداً تغییر هم بکند.

به این ترتیب، این افزایش آن‏طور که مجلس توضیح می‏دهد، برای دولت هم درآمدی نخواهد بود؟

درآمدی نخواهد بود؛ همان‏طور که گفتم، رقمی که به عنوان ملاک اصل تعرفه در گمرک ایران منظور می‏شود، بعضاً ۵۰درصد قیمت جهانی است.

در این مورد که تعرفه‏های بالای واردات ماشین‏های کشاوزی موجب افزایش قیمت مواد غذایی خواهد شد، آقای بهزادیان می‏گویند:

تصور نمی‏کنم؛ کشاورزی ما متأسفانه به آن معنا مکانیزه و صنعتی نیست. در حدی، ماشین‏الاتی در داخل تامین می‏شود. ولی کشاورزی ما هنوز کشاورزی سنتی خرده پای برزگر کوچک است که عمدتاً با وسایل ابتدایی کار انجام می‏شود. اگر کشت و صنعت‏های بزرگ داشتیم، شاید تا حدی این نکته درست بود.

ضمن این که ماشین‏‏آلات برای مصرف یک ساله نیست، بلکه یک دوره‏ی ۲۰-۳۰ ساله عمر دارد. لذا امسال ورود ماشین‏آلات کشاوری محدودتر خواهد بود. نه این که تاثیری روی قیمت بگذارد.

نکته‏ی قابل توجه دیگر در بودجه‏ی سال آینده، تعیین ۵۰هزار میلیارد ریال اوراق مشارکت داخلی و هشت میلیارد یورو اوراق قرضه‏ی بین‏المللی برای کمک به سرمایه‏گذاری در حوزه‏ی نفت و گاز است.

اما ایران در شرایطی که در حال حاضر در صحنه‏ی بین‏المللی دارد، تا چه میزان امکان فروش این اوراق را خواهد داشت؟ این پرسش را با آقای مهرداد عمادی، کارشناس اقتصادی اتحادیه‏ی اروپا مطرح کرده‏ام:

در حال حاضر دولت ایران با دو مؤسسه‏ی حساب‏داری متخصص در بازارهای خارجی در حال مشورت است که طوری این اوراق را ارائه کند که حداکثر تقاضا را ایجاد کند.

پیش‏آگاهی‏هایی که از مؤسسین بانکی و بازار بورس گرفته‏ایم، حاکی از آن است که مقداری از این اوراق نسبتاً راحت فروش خواهند رفت. چون هم چینی‏ها و هم مؤسسات بانکی امارات متحده‏ی عربی، اظهار علاقه کرده‏اند. ولی میزان تقاضای آنان به اندازه‏ای نخواهد بود که دولت بتواند تمام آن‏ها را بدون مشکل به‏فروش برساند.

هرچند شاید گمانه‏زنی باشد، اما پیش‏بینی ما این است که علی‏رغم بهره‏ی بسیار بسیار جذابی که دولت ایران ارائه می‏کند، شاید فروش نیمی از این اوراق با مشکل روبرو شود.

ذکتر مهرداد عمادی، کارشناس اقتصادی اتحادیه‏ی اروپا

آقای عمادی، این بهره چقدر است؟

دو رقمی که ما اخیراً از مؤسسات حساب‏داری خارجی شنیده‏ایم، میزان این بهره‏ بین ۶/۵ تا ۸/۵ و حتی ۱۰درصد است.

این میزان بهره‏وری رقم خیلی بالایی است؟

بله؛ این رقم حدود ۲/۵ برابر نرخ بهره‏ای است که کشورهای دیگر طی ۱۲ ماه اخیر بر روی اوراق قرضه‏ی خود تعیین کرده‏اند. خود این مساله نشان‏دهنده‏ی آن است که دولت ایران می‏داند که ریسک سرمایه‏گذاری در ایران و در صنعت نفت ایران، بسیار بالا است و از طریق ارائه‏ی بهره‏ی بالا می‏خواهد مقداری این ریسک را جبران کند.

آقای عمادی، پرسش دیگر این است که اگر مساله‏ی تحریم‏ها جدی‏تر شود، بر روی فروش این اوراق قرضه هم تاثیراتی خواهد داشت؟

بله؛ چون این اوراق قرضه در صنعتی است که در صدر جدول تحریم‏ها قرار دارد.

هفته‏ی پیش سخن‏گوی اتحادیه‏ی اروپا، در فنلاند گفت که حتی اگر شورای امنیت تحریم‏ها را تایید نکند، اتحادیه‏ی اروپا حاضر است رهبری تحریم‏ها را به‏دست بگیرد و امریکا و ژاپن هم روی این مساله کاملا توافق پیدا کرده‏اند، از سوی دیگر الان روس‏ها هم نظر مثبت‏تری نسبت به انجام این تحریم‏ها نشان می‏دهند.

در نتیجه، اگر تحریم‏ها که در دو سه هفته‏ی آینده اعلام خواهند شد، میزان فعالیت‏های صنعت نفت را آن‏قدر که ما انتظار داریم محدود کند، جذابیت این قرضه‏ها بسیار ضعیف خواهد شد و با توجه به این که این قرضه‏ها در صنعتی است که در صدر جدول تحریم‏ها است، ریسک صنعت نفت ایران بسیار بالاتر از حدی خواهد بود که حتی ۸درصد نرخ بهره بتواند آن را جبران کند.

وزیر امور خارجه روسیه امروز جمعه گفت که ایران با همراهی نکردن در موضوع هسته‌ای، در حال «از دست دادن شانس آغاز گفت‌وگوهای بین‌المللی» در این باره است.

به گزارش خبرگزاری فرانسه، سرگئی لاوروف این مطلب را امروز در دیدار با هیلاری کلینتون، وزیر خارجه ایالات متحده بیان کرد. خانم کلینتون که در سفری در روسیه به‌سر می‌بَرد پیش از این با دمیتری مدودف، رئیس جمهور آن کشور نیز دیدار داشته‌است.

سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه

خانم کلینتون روز چهارشنبه برای شرکت در نشست گروه چهارگانه، عبارت از آمریکا، روسیه، اتحادیه اروپا و سازمان ملل متحد وارد روسیه شد.
بررسی روند صلح خاورمیانه محور اصلی این نشست است.

قدرت‌های غربی به همراه روسیه و چین همواره تأکید کرده‌اند که ترجیح آن‌ها در خصوص برنامه هسته‌ای ایران بر ادامه مذاکرات است.
باراک اوباما،‌ رئیس جمهوری ایالات متحده روز گذشته در یک مصاحبه تلویزیونی تأکید کرد که وی هیچ گزینه‌ای را در رابطه با مسئله ایران منتفی نمی‌داند ولی تلاش او برای پیشبرد یک راه حل مسالمت‌آمیز است.

با این وجود وزیر خارجه روسیه امروز در جریان گفت‌وگو با همتای آمریکایی خود به خبرنگاران گفت:
«ایران دارد فرصت برپایی گفت‌وگو با جامعه جهانی را از دست می‌دهد.»

دمیتری مدودف، رئیس جمهور روسیه پیش از این از ایران خواسته‌بود تا در موضوع هسته‌ای از خود «رفتاری مسئولانه» نشان دهد.
قدرت‌های غربی در پی اعمال تحریم‌های بیشتر علیه ایران بر سر برنامه هسته‌ای آن کشور هستند و با «افزایش احتمال» پیوستن روسیه به این تحریم‌ها، فشار دیپلماتیک آمریکا بر چین و بزریل نیز در این راستا افزایش یافته‌است.

روسیه و چین از شریک‌های مهم تجاری ایران هستند که هر دو در شورای امنیت سازمان ملل متحد به همراه آمریکا، فرانسه و بریتانیا از حق وتو برخوردارند.

مقامات جمهوری اسلامی نگرانی‌های غرب در مورد استفاده‌های نظامی ار برنامه هسته‌ای در ایران را بی‌پایه می‌دانند و چنین استفاده‌هایی را «مغایر با دین اسلام» توصیف می‌کنند. برخی تحلیلگران غربی در باره تردید غرب به این گفته مقامات ایران به اصل تقیه در شیعه اشاره کرده‌اند که بر پایه آن یک مسلمان شیعه می‌تواند مقاصد اصلی خود را از «دشمنان» پنهان بدارد.

احمد خاتمی، امام جمعه موقت تهران در آخرین نماز جمعه پیش از نوروز سال ۸۸ خواستار «داشتن برنامه برای شادی» شد.

به گزارش خبرگزاری ایسنا، وی هم‌چنین اظهار داشت:
«مذهبی‌های ما باید به همان اندازه که به عبادت اهمیت می‌دهند به تفریحات سالم نیز بها دهند و آن‌گونه نیست که تفریحات و اماکن تفریحی از آن بی بندوبارها باشد. متدین باید به تفریحات سالم بها دهد.»

احمد خاتمی

احمد خاتمی افزود که «طبق روایات» باید برای شادی برنامه داشته‌باشید و گفت:
«مسئولان کشور در عرصه‌های مختلف بسیج شدند که برای مردم نوروز شادی را رقم بزنند. ما از همه آن‌ها تشکر می‌کنیم از مردم نیز انتظار می‌رود که با همه مسئولان ذیربط در این رابطه همکاری داشته باشند.»

وی در ادامه افزود که خدا «شادی‌هایی را که به معنای شکستن مرزهای خدا» باشد «عامل جهنمی شدن» می‌داند.

احمد خاتمی بخشی از خطبه پیش از سال نو سال گذشته خود را نیز به موضوع شادی اختصاص داده‌بود.
وی در آن خطبه اظهار داشت: «به هر حال سال نو مراسم، رفت‌وآمدها و شادمانی‌هایی دارد که منعی هم برای آن‌ها متصور نیست.»

وی ادامه داد: «مراقب باشید گناه نکنید، موسیقی حرام گوش نکنید، چشم‌چرانی نکنید، زن‌ها با زیورآلات زننده مقابل چشم نامحرم حاضر نشوند و در کل امنیت اخلاقی را حفظ کنیم.»

هفته پیش از آن نیز عباس محتاج، معاون امنیتی و انتظامی وزیر کشور ایران خواستار ارائه طرحی به نام «مهندسی شادی» شد.
به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، عباس محتاج سال گذشته در این باره اظهار داشت: «مهندسی شادی باید در نظام جمهوری اسلامی ایران طراحی شود تا مردم و مسئولانی که در کشور زندگی می‌کنند شادی واقعی را درک کنند. البته این طرح با شادی کشورهای غربی کاملاً متفاوت خواهد بود.»

عزت‌الله ضرغامی، رئیس سازمان صدا و سیما نیز پیش از این از طرحی به نام «مهندسی شادی» سخن گفته‌است.
وی در یکی از جلسات پیشنهادهای مدیران فرهنگی آستان قدس رضوی «مطالعه و بررسی مباحثی همچون مهندسی شادی جوانان در مناسبت‌های مختلف را شایسته پیگیری جدی و برنامه‌ریزی اصولی» دانست.

«قانون حجاب را اجرا کنید»
احمد خاتمی، امام جمعه موقت تهران از مسئولان خواست که در رابطه با اجرای قوانین حجاب اقدام کنند.

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، وی گفت: «حجاب در کشور وضعیت مناسبی ندارد و مراجع، خانواده‌های شهدا و متدینین، از ناهنجاری‌های به وجود آمده از مسئله حجاب ناراحتند.»

امام جمعه تهران با اشاره به این‌که مسئولان باید این «ناراحتی» را درک کنند، خواستار «اقدام شایسته‌ای» در این‌ رابطه شد.

بر اساس قوانین جمهوری اسلامی، رعایت حجاب و پوشش برای زنان الزامی است و برای تخطی از آن مجازات تعیین شده‌است.

در چند سال اخیر، نیروی انتظامی با راه‌اندازی یگان ویژه‌ای به نام «گشت ارشاد» افرادی که حجاب اسلامی را به صورت کامل رعایت نمی‌کنند، بازداشت می‌کند.

احمد خاتمی با اشاره به قانون شورای عالی انقلاب فرهنگی درباره حجاب، بر ضرورت اجرای این قانون تاکید کرد.

این عضو مجلس خبرگان رهبری با انتقاد از این‌که برخی افراد در «بدنه اداری کشور» حجاب را رعایت نمی‌کنند، افزود: «دست کم کسانی که نان نظام را می‌خورند، نباید دهن‌کجی به نظام کنند.»

وی هم‌چنین از برگزارکنندگان نمایشگاه‌ها و جشنواره‌ها خواست که این برنامه‌ها را تبدیل به «نمایشگاه مد، بزک و آرایش» نکنند و در غیر این‌صورت از برگزاری نمایشگاه اجتناب کنند.

«از مردم استفاده ابزاری کردند»
خطیب جمعه تهران در بخشی دیگر از سخنان خود به حوادث اخیر ایران اشاره کرد و گفت که در سال گذشته «خارجی‌ها و بیگانگان» با «عرضه کالای دروغ، فریب و اغفال» به مدت هشت ماه یک «جنگ نرم» علیه «مردم ایران» راه انداختند.

مقامات بلندپایه جمهوری اسلامی، همواره کشورهای غربی را به دست‌داشتن در اعتراضات اخیر به «تقلب» در دهمین انتخابات ریاست جمهوری و سیاست دولت دهم متهم می‌کنند.

آقای خاتمی با «فتنه‌گر» خواندن مخالفان دولت، گفت که این افراد با «دروغ، تقلب و اتهام‌های استکباری به نظام اسلامی» از مردم استفاده «ابزاری» کرده‌اند.

وی افزود: «فتنه‌گران، منافقین، سلطنت‌طلب‌ها، مارکسیست‌ها، بهایی‌ها، توده‌ای‌ها، منکران امام زمان و معصومین، اهانت‌کنندگان به عزاداران سیدالشهدا و تصویر امام، محور مخالفت با نظام اسلامی را در نظر داشتند.»

مخالفان دولت در ۹ ماه گذشته بارها به سیاست‌های دولت و «تقلب» در انتخابات اعتراض کرده‌اند.
بسیاری از گروه‌های مختلف اجتماعی و سیاسی با شرکت در این اعتراضات، مخالفت خود با «نقض حقوق بشر» در ایران اعلام کرده‌اند.

بنا بر خبرهای رسیده به زمانه، نیروهای امنیتی با حضور پرشمار در اطراف گورستان خاوران و جاده خراسان در جنوب شرقی تهران مانع حضور خانواده‌های قربانیان اعدام‌های سیاسی دهه شصت در این محل شدند.

طبق رسم همه‌ساله در آخرین جمعه سال و در آستانه عید نوروز خانواده دفن‌شدگان گلزار خاوران برای ادای احترام با در دست داشتن گل دقایقی بر سر مزار بستگانشان حاضر می‌شوند اما از امروز صبح عوامل امنیتی و انتظامی مانع از این حضور شدند.

گورستان خاوران

بنا به گزارش رسیده، عوامل وزارت اطلاعات با لباس شخصی و نیروی انتظامی و سپاه با لباس فرم مشترکاً ورودی اصلی گلزار خاوران را مسدود کرده و ورودی قبرستان بهایی‌ها را نیز بشدت تحت نظر گرفته بودند و صرفاً به خانواده‌های بهایی‌ها برای رفتن بر سر قبور نزدیکانشان اجازه ورود داده می‌شد.

تعدادی از خانواده‌های قربانیان اعدام‌های سیاسی که صبح زودتر به داخل گلزار خاوران رفته بودند نیز مورد آزار و اذیت و اهانت مأموران قرار گرفته و مدارک شناسایی آن‌ها اخذ و از ایشان فیلم‌برداری شده‌است.

سال گذشته نیز در شهریور ماه که بیستمین سالگرد اعدام زندانیان سیاسی در تابستان ۶۷ بود چنین حضور گسترده‌ای از عوامل امنیتی و انتظامی در محل دیده شد. در آن ماه نیز بسیاری از خانواده‌های اعدام‌شدگان که برای نثار گل به خاوران آمده بودند با خشونت زیادی بازگردانده یا دستگیر شدند.

گلزار خاوران، محل دفن هزاران تن از اعدام‌شدگان دهه شصت است. قبور این مخالفان جمهوری اسلامی فاقد هر گونه نشانی از دفن‌شدگان است. این قبرستان در ۳۰ کیلومتری جاده خراسان در کنار قبرستان ارامنه و بهائیان قرار دارد. سال گذشته بر روی تمام گورهای این قسمت از گلزار خاوران درختکاری صورت گرفت اما این اقدام مانع از حضور خانواده‌ها در محل نشده‌است.

اعدام زندانیان سیاسی در تابستان ١٣۶٧ توسط مأموران جمهوری اسلامی واقعه‌ای بود که طی آن عده بسیاری از زندانیان سیاسی ایران در ماه‌های مرداد و شهریور ١٣۶٧ اعدام شدند. به طور کلی جرم زندانیان همکاری با سازمان‌های مخالف جمهوری اسلامی بود.

بیشتر اعدام‌شدگان زندان‌های تهران در واقعهٔ تابستان ۶۷ در گورهای دسته‌جمعی گورستان خاوران در جنوب شرقی تهران به خاک سپرده‌شدند.

شمار دقیق قبرها و جنازه‌های مدفون شده در خاوران مشخص نیست، اما گفته می‌شود که در این گورستان بیش از پنج هزار نفر دفن شده‌اند.

اجلاس چهارگانه مذاکره‌کنندگان بین‌المللی در مورد مسئله صلح خاورمیانه امروز جمعه قصد اسرائیل برای شهرک‌سازی در بیت‌المقدس شرقی را محکوم کرد و خواستار توقف کامل این شهرک‌سازی شد.
اسرائیل با اعلام ساخت ۱۶۰۰ آپارتمان جدید برای شهرک‌های یهودی‌نشین این منطقه با انتقاد و نارضایتی زیادی از سوی کشورهای مختلف روبه‌رو شده‌است.

نشست گروه چهارگانه، عبارت از آمریکا، روسیه، اتحادیه اروپا و سازمان ملل متحد است که در مسکو برگزار می‌شود.
بان کی‌مون دبیرکل سازمان ملل متحد پس از این نشست اعلام کرد:

«گروه چهارگانه از دولت اسرائیل می‌خواهد تا تمامی فعالیت‌های شهرک‌سازی را فوراً متوقف کند.»

وی هم‌چنین در این نشست اظهار داشت که اسرائیل باید شهرک‌سازی برای رشد طبیعی جمعیت شهرک‌های یهودی‌نشین در اراضی فلسطینی را متوقف کند، مقرهای دورافتاده خود در این اراضی که از مارس ۲۰۰۱ برپا شده‌اند را برچیند و از تخریب بناها و تخلیه جمعیتی در بیت‌المقدس شرقی خودداری کند.

بیت‌المقدس شرقی بخش عرب‌نشین این شهر است که در جریان جنگ شش‌روزه ۱۹۶۷ به تصرف اسرائیل درآمد و ضمیمه این کشور اعلام شد.

گروه چهارگانه مذاکره‌کنندگان، امروز با محکوم کردن گسترش شهرک‌سازی اسرائیل در این اراضی یادآور شد که ضمیمه شدن بیت‌المقدس شرقی به اسرائیل از سوی جامعه بین‌المللی به‌رسمیت شناخته نشده‌است و وضعیت این شهر قرار است از طریق مذاکرات حل و فصل شود.

آقای بان کی‌مون در حال قرائت بیانیه گروه چهارگانه افزود:
«این گروه از اسرائیل و فلسطینان می‌خواهد طی ۲۴ ساعت گفت‌وگوها بر سر مسائل وضعیت نهایی این اراضی با هدف رسیدن به توافق را از سر بگیرند.»

بنا بر گزارش‌ها این بیانیه با استقبال سرد آویگدور لیبرمن، وزیر خارجه اسرائیل روبه‌رو شده‌است. وی به خصوص در مورد هدف‌گذاری این بیانیه برای رسیدن به صلح طی دو سال ابراز نارضایتی کرده‌است.

به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، در همین حال ایالات متحده اعلام کرد که در جریان سفر جو بایدن، معاون رئیس جمهوری آمریکا به اسرائیل «راه حلی» برای این مشکل مطرح شده‌است.
در مورد جزئیات این «راه حل» هنوز قرار است اطلاعات بیشتری منتشر شود.

زندانیان سیاسی بند ۳۵۰ اوین از روز یکشنبه، اول فروردین، دست به اعتصاب غذا خواهند زد.

عیسی سحرخیز، روزنامه‌نگار زندانی این خبر را طی یک تماس کوتاه تلفنی با خانواده‌اش اعلام کرده‌ است.
به گزارش تارنمای جنبش راه سبز (جرس)، آقای سحرخیز اعتصاب غذای خود را از پنج‌شنبه، ۲۷ اسفند ماه آغاز کرده و زندانیان سیاسی بند ۳۵۰ قرار است از اولین روز سال نو به وی بپیوندند.

عیسی سحرخیز، مدیرکل مطبوعات داخلی وزارت فرهنگ دولت خاتمی

آقای سحرخیز که یکی از بنیان‌گذاران انجمن دفاع از آزادی مطبوعات ایران است از هشت ماه پیش در بازداشت است و هنوز تفهیم اتهام نشده‌ است.
وی هفته گذشته از بند انفرادی زندان اوین به بند عمومی ۳۵۰ منتقل شده‌ است.

«وضعیت بسیار وخیم بنـد ۳۵۰، نبود حداقل امکانات زیستی در این بند، بلاتکلیفی قریب به اتفاق بازداشتی‌ها و خودداری از اعزام زندانی‌ها به مرخصی‌های استحقاقی و استعلاجی» از جمله دلائل این اعتصاب غذا عنوان شده‌ است.

«اعطای مرخصی‌های استحقاقی به زندانیان، آزدی بی‌قید و شرط بازداشت‌شدگان اخیر، لغو یا تقلیل احکام صادره در دادگاه‌های فرمایشی و همچنین بهبود سریع وضعیت زندان» از جمله مطالبات این اعتصاب غذا است.

به گفته خانواده آقای سحرخیز، وی در «وضعیت بسیار نامناسب» جسمی به سر می‌برد و شرایط بند ۳۵۰ اوین از نظر بهداشتی، دارویی و گرمایشی، «فاجعه‌بار» است.

زندانیان بند ۳۵۰ زندان اوین اوایل هفته جاری نیز در اعتراض به عدم رسیدگی به پرونده‌هایشان و انتقال پنج تن از زندانیان به سلول انفرادی دست به اعتصاب غذا زده بودند.

به گزارش کمیته گزارشگران حقوق بشر، این اعتصاب غذا پس از خروج پنج زندانی مذکور از انفرادی پایان یافته‌ است.


گفته می‌شود مریم ضیاء، فعال حقوق کودکان نیز از روز ۲۷ اسفند ماه در اعتراض به «عدم آزادی و انتقال پرونده‌اش به شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب» دست به اعتصاب غذا زده‌ است.

پرونده وی برای «طولانی شدن پروسه و ممانعت از آزادیش» از دادگاه انقلاب شهر ری به شعبه ۲۸ دادگاه انقلاب منتقل شده‌ است.
مریم ضیاء، مدیر جمعیت تلاش برای جهانی شایستهٔ کودک از ۱۰ دی ماه ۱۳۸۸ در بازداشت است.

حسین مرعشی، سخنگوی حزب کارگزاران سازندگی روز گذشته، پنج‌‍‌شنبه بازداشت و به زندان اوین منتقل شد.

خبرگزاری فارس، با اعلام این خبر دلیل بازداشت برادر همسر اکبر هاشمی رفسنجانی را «اجرای حکم حبس یک ساله» وی عنوان کرده‌ است. این خبرگزاری دلیل صدور این حکم برای حسین مرعشی را اعلام نکرده‌است.

بنا به این گزارش آقای مرعشی در پی تائید حکمش در دادگاه تجدیدنظر و «شکایت مدعی‌العموم» راهی زندان شده‌است.

حسین مرعشی، عکس از ایلنا

وی هم‌چنین به شش سال محرومیت از «شرکت در هرگونه حزب و موسسه که به کارهای سیاسی و فرهنگی و اجتماعی بپردازد» محکوم شده‌است.

همسر، دختر و خواهر همسر این فعال سیاسی نیز پیش از این در راه‌پیمایی روز ۲۵ خرداد در تهران، به همراه فائزه هاشمی، دختر آقای هاشمی رفسنجانی به مدت چند ساعت بازداشت شده بودند.

حزب کارگزان سازندگی در دهمین انتخابات ریاست جمهوری از میرحسین موسوی حمایت کرد.

آزادی دو روزنامه‌نگار و یک فعال کارگری
سایت‌های خبری همچنین از آزادی بهمن احمدی امویی و علی معظمی، دو روزنامه‌نگار منتقد دولت خبر داده‌اند.

بهمن احمدی امویی، روز گذشته با قرار وثیقه ۵۰۰ میلیون تومانی از زندان مرخص شد.
وی که روز ۳۰ خرداد به همراه همسرش، ژیلا بنی‌یعقوب در منزل شخصی‌اش بازداشت شده بود، از سوی دادگاه تجدید نظر به پنج سال حبس محکوم شده‌است.

علی معظمی، روزنامه‌نگار حوزه اندیشه روزنامه‌های اصلاح‌طلب نیز ۱۶ اسفند ماه جاری دستگیر شده بود.

در ۹ ماه گذشته شمار زیادی از روزنامه‌نگاران منتقد دولت در ایران بازداشت و به احکام حبس سنگین محکوم شده‌اند. سازمان گزارشگران بدون مرز، ایران را بزرگ‌ترین زندان روزنامه‌نگاران در جهان نامیده‌است.

ابوالحسن دارالشفایی، فعال کارگری و آخرین عضو زندانی خانواده دارالشفایی، از دیگر آزادشدگان روز گذشته‌است. وی با قرار وثیقه ۱۰۰ میلیون تومانی از زندان اوین تهران آزاد شد.

دستگاه قضایی در هفته‌های اخیر تعدادی از بازداشت‌شدگان پس از انتخابات را با وثیقه‌های سنگین چند صد میلیونی به صورت موقت آزاد کرده‌است.

دو مأمور مرزبانی استان سیستان و بلوچستان ایران در درگیری مسلحانه با افراد «قاچاقچی» کشته شدند.

خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی ایران، امروز، جمعه به نقل از مرکز اطلاع‌رسانی مرزبانی سیستان و بلوچستان نام این دو نفر را استوار یکم، علی‌قربان ابراهیمی و گروهبان یکم، ناصر شیبانی اعلام کرد.

بنا به این گزارش گروهی از ماموران مرزبانی استان سیستان وبلوچستان دو روز پیش در منطقه کوه سفید شهرستان مرزی سراوان با قاچاقچیان مسلح درگیر شده‌اند.

نیروی انتظامی می‌گوید که «قاچاقچیان» با به‌جا گذاشتن یک دستگاه خودرو فرار کرده‌اند و از این خودرو ۶۷۷ کیلوگرم مواد مخدر کشف شده‌ است.

استان سیستان و بلوچستان در چند سال گذشته بارها شاهد درگیری نیروی انتظامی با افرادی که «قاچاقچی و اشرار مسلح» خوانده می‌شوند، بوده‌ است. در جریان این درگیری‌ها ده‌ها تن از نیروهای دو طرف درگیر کشته شده‌اند.

کشته شدن یک فرمانده انتظامی در شیراز
رئیس کل دادگستری استان فارس نیز از کشته شدن سرهنگ قربانی، رئیس دایره جرایم جنایی پلیس آگاهی فارس خبر داده‌ است.

وی به خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، گفت که این فرمانده انتظامی در جریان درگیری با یک «تیم آدم‌ربایی» جان خود را از دست داده‌ است.

بنا به این گزارش، این حادثه در پی ربودن یک کودک در شهر شیراز و درگیری نیروی انتظامی و آدم‌ربایان برای نجات جان گروگان رخ داده‌ است.

در جریان این درگیری، کودک ربوده شد در اطراف شیراز رها شد و آدم‌ربایان پس از کشتن سرهنگ قربانی متواری شدند.